Životni put Sekule Zečevića: PRVI TRGOVAC AUTOMOBILA DODŽ

U vrijeme kad je imati automobil u Beogradu, a da ne pominjemo u Hercegovini, bila stvar prestiža, Nevesinjac Sekula Zečević bio je, ni manje ni više nego, vlasnik beogradske firme „Veleuato“ generalnog zastupnika automobila marke Dodž, prvo za Kraljevinu Srba Hrvata i Slovenaca, a kasnije i za Kraljevinu Jugoslaviju.

Bio je to period između dva svjetska rata. Period kad je Sekula Zečević, koji je rođen u Nevesinju davne 1892. godine, postao ugledni beogradski trgovac.

U Nevesinju se zna da je Sekula u ovoj istočnohercegovačkoj varošici završio osnovnu te da je trgovačku školu završio čak u Beču. Pričaju Nevesinjci i da je izdanak stare i otmene hercegovačke porodice, koja je prednjačila u nacionalnim borbama, da se istakao na radu u „Privredniku“ – društvu čiji je cilj bio zbrinjavanje i školovanje trgovačkog, zanatlijskog i uopšte privrednog podmlatka. Saznajemo i da je bio aktivan u sokolskim udruženjima te da je 5. maja 1935. godine izabran za narodnog poslanika na listi Bogoljuba Jevtića, u srezu nevesinjskom. Tada se prvi put pominje u političkim krugovima, a osam godina ranije list „Pravda“ objavljuje prvu reklamu za njegovu firmu i automobile marke Dodž.

Sekula Zečević je nosilac Albanske spomenice, a odlikovan je i ordenom Belog orla s mačevima.

Iz te reklame saznajemo da već u aprilu 1927. godine Sekula Zečević u Beogradu ima firmu koja se sastoji od vlastite garaže i radionice u Zorinoj ulici broj 90-92 i radnje sa kancelarijama u Dečanskoj ulici broj 23 te da na lageru nudi sve vrste rezervnih dijelova. Na prodaju nudi automobile Dodž koji su „postali omiljeni elegantnim velegradskim poznavaocima“, a cijena im zavisi od toga da li su sa 3-4 sjedišta ili sa 6-7 sjedišta te da li su prekriveni plišom ili kožom.

Samo par mjeseci kasnije, u junu iste godine i list „Vreme“ objavljuje sličnu reklamu, a otprilike godinu dana kasnije, prema pisanjima beogradskih medija, automobili marke Dodž su sve popularniji na beogradskim ulicama. Sa njihovom popularnošću, 1929. godine Sekula Zečević osim u Beogradu, predstavništva svoje firme otvara i u Zagrebu, u Gundulićevoj ulici broj 3 i u Skoplju na Keju 13. oktobra broj 5.

Već tada u reklamama Zečević objavljuje da automobili koje nudi „Veleauto“ „imaju u svojim delovima više hrom-vanadijum čelika (najskupljeg čelika koga poznaje industrija) nego ma koja kola, od ma koje cene. Za ova kola ne postoji brdo, bara ili hrđavi putevi. Naprotiv, može se tvrditi, da ste sa Dodžom sigurni, ma gde i ma u koje doba godine pošli na put“. Automobili se sve bolje prodaju, a u avgustu 1930. godine Zečević angažuje ugledne beogradske arhitekte Gligorija Vukčevića i Čedomira Dragičevića da mu postojeću garažu u Zorinoj ulici broj 90 preprave i dozidaju, a u Krunskoj ulici broj 85 kupuje prizemnu zgradu i doziđuje joj garažu i ogradu. Te iste godine, otvara predstavništvo i u Novom Sadu, na adresi Trifkovićev trg broj 4.

Takođe, 1930. godine list „Vreme“ od 29. marta piše o energičnoj akciji osnivanja beogradskog sajma automobila. Na sjednici gdje je bilo prisutno preko 60 najistaknutijih beogradskih privrednika, više puta je govorio Sekula Zečević. I to u ime Društva automobilskih zastupnika. Govorio je o tome da je potrebno da se altruističko društvo za priređivanje sajma u Beogradu pretvori u akcionarsko društvo i da se cijela stvar postavi na komercijalnu bazu. Takođe je rekao, da su svi zastupnici automobila u Beogradu namjeravali da prirede jednu izložbu, ali pošto ima izgleda da će se u Beogradu stvoriti sajam „pripravni smo da odmah stvorimo 100.000 dinara kao naš ulog“. Završavajući svoj govor Zečević je rekao da taj sajam može da počne i kao skromnija institucija kao što su počinjali svi svjetski sajmovi pa da se postepeno razvije i da ne bude samo beogradski sajam nego i „sajam Istoka, jer od Beograda ni istočno ni jugoistočno takvih institucija nema, a potrebne su kao kaplja rose“.

Iako postaje sve bogatiji, ne zaboravlja sirotinju pa se u jesen 1930. godine javlja na apel koji je „Vreme“ objavilo za sakupljanje priloga za Zimsku pomoć – „akciju za pomoć nezaposlenim i bednim u Jugoslaviji“. Prilaže 300 dinara, a u proljeće sljedeće godine učestvuje u osnivanju Hercegovačke zadruge u Beogradu.

U februaru iste 1931. godine Automobilski klub šalje obavještenje i poziv svim članovima da dođu na predavanje g. Josifovića načelnika odjeljenja za puteve Ministarstva građevine na temu: „Automobilizam i putevi u Americi“. Na predavanju je saopšteno da je došlo do promjene u zastupništvu automobila Ford. Dotadašnja radnja sa zastupništvom Ford i Linkoln automobila, koju je vodio Aleksa Aleksić, prijateljskim sporazumom, a uz odobrenje Ford Motor Kompanije od 24. januara 1931. godine ustupljeno je ovdašnjoj firmi čiji su vlasnici Sekula Zečević, Jovo Krsmanović i inž. A. Dragičević. Ovo preduzeće je u tom trenutku bilo jedno od najvećih u Jugoslaviji i u najkraćem roku podiglo je veliku i modernu radionicu za popravku Fordovih kola.

Godine 1934. Sekula Zečević se pominje u sokolskim krugovima i to kao starješina beogradskog društva Sokola VII, kad je prilikom njihovog javnog časa održao govor.

„Svečanost na vežbalištu u Gradu otvorio je, u prisustvu Ministra za fizičko vaspitanje naroda g. dr Grge Anđelinovića i preko tri hiljade gledalaca, starešina Sokola g. Sekula Zečević jednim lepim govorom. Posle govora, g. Zečevića uz sokolski marš nastupili su na vežbališta vežbači Sokola VII“.

„Koristim se stranim kapitalom. Dobijam američki kredit po tri i po odsto. I baš zato što sam bio u inostranstvu i što koristim strani kapital, ja smatram da sam pozvan da govorim o nadiranju stranaca i stranog kapitala u našu zemlju. Smatram da je nama strani kapital potreban. No uslov je da on bude lojalan i da ne bude korumptivan te da mi nemamo prava da damo sve ono što imamo strancima. Pitaće nas potomstvo šta smo radili, a ekonomsko ropstvo najteže je, jer najduže traje“.

I dalje ne zaboravlja sirotinju pa Društvu za pomaganje sirotinje i suzbijanje prosjačenja daruje 50 dinara, a Odboru humanih Društava za pomaganje tuberkulozne sirotinje pri Državnom antituberkuloznom dispanzeru (Kralja Milutina broj 60) prilože 50 dinara.

Od 1935. godine Sekula Zečević je u politici. Beogradski list „Pravda“ od 9. februara 1937. godine objavljuje „Diskusiju o Trgovačkom zakonu u pojedinostima“, gdje Zečević iznosi svoje gledište na pitanje stranaca u našoj zemlji. Kako je istakao na ovo su ga navele, riječi izvjestioca vladine većine, koji je pored ostalog rekao „da se g. Sekula Zečević koristio blagodatima stranog kapitala“. Sekula Zečević se odmah javio za riječ i rekao:

„Koristim se stranim kapitalom. Dobijam američki kredit po tri i po odsto. I baš zato što sam bio u inostranstvu i što koristim strani kapital, ja smatram da sam pozvan da govorim o nadiranju stranaca i stranog kapitala u našu zemlju. Smatram da je nama strani kapital potreban. No uslov je da on bude lojalan i da ne bude korumptivan te da mi nemamo prava da damo sve ono što imamo strancima. Pitaće nas potomstvo šta smo radili, a ekonomsko ropstvo najteže je, jer najduže traje“.

Na istoj skupštini Zečević se oglašava o akciji Sokolske župe Mostar na podizanju vodovoda u bezvodnim krajevima Hercegovine, dubrovačkog Primorja i Imotske krajine. Ta akcija je primljena sa oduševljenjem. Kao i činjenice da Sokolska župa Mostar podiže zapuštene domove, dijeli 250 košnica, 150.000 komada plemenitih voćaka i 800.000 komada šumskog drveća na području cijele Hercegovine. Koliko su poslanici bili zadovoljni radom sokola na terenu, u isto vrijeme prebacuju Zečeviću da previše ulaže u rodni kraj. Jer je Građanskoj školi u Nevesinju za nabavku školskog materijala i udžbenika već poslao 500 dinara u novcu.

Dana 27. oktobra 1937. godine, na trogodišnjem pomenu Vasilju Grđiću srela su se dva Hercegovca, u to vrijeme poslanik u Bukureštu, Trebinjac Jovan Dučić i Nevesinjac Sekula Zečević. Ostalo je zapisano da je Ivo Andrić, koji je takođe bio prisutan, primijetio da se na pomenu više priča o Hercegovini, a manje o pokojniku.

Takođe, 1935. godine u Beogradu se osniva Studentska zadruga. Inicijatori i osnivači zadruge bili su profesori dr Božidar Marković, dr Ivan Đaja i dr Nedeljko Kašanin, zatim ugledni beogradski političari i trgovci: dr Čeda Mihajlović, Sekula Zečević i Kosta Sandić. Osnivači zadruge bili su i dvojica studenta Mirko Tomić, student prava i Spaso Blagojević student filozofije. Kao jedina zadruga koja je funkcionisala na Univerzitetu garantovala je sigurno i kvalitetno obavljanje svih vrsta privremenih i povremenih poslova. Osnovna djelatnost u početku je bila raznošenje mlijeka po kućama da bi se kasnije proširila na proizvodnju mliječnih proizvoda, prodaju udžbenika i literature, ispitnih prijava, taksenih maraka…

Iste godine Zečević u braku sa suprugom Danom dobija sina Đorđa.

Dana 27. oktobra 1937. godine, na trogodišnjem pomenu Vasilju Grđiću srela su se dva Hercegovca, u to vrijeme poslanik u Bukureštu, Trebinjac Jovan Dučić i Nevesinjac Sekula Zečević. Ostalo je zapisano da je Ivo Andrić, koji je takođe bio prisutan, primijetio da se na pomenu više priča o Hercegovini, a manje o pokojniku.

U Skupštini ovaj Hercegovac više puta diskutuje o nacionalnom obilježju svoje đedovine, kao i o prosvjetnoj politici. Više puta traži od ministra socijalne politike da hitno šalje hranu za Srez nevesinjski i ostale krajeve Hercegovine, a on lično u Beogradu pomaže studentske menze.

Od 5. do 15. marta 1938. godine u Beogradu je održan Prvi međunarodni salon automobila. Dugo očekivani sajam za koji su se borili svi prestonički privrednici, a među najglasnijim je bio Zečević, dokazani ljubitelj automobila. Ovaj sajam posjetila je i kraljica Marija sa sinom Petrom. Na posebnom štandu Ford je izložio „linkoln zefir“, napravljen po njenoj želji. Udovica ubijenog kralja Aleksandra Karađorđevića, naime, bila je strastveni automobilista. Često je vozila i muža, a bila je poznata po maratonskim vožnjama od Beograda do Bukurešta. U nekoliko navrata je iz jugoslovenske prestonice autom odlazila u Pariz. Na ovom sajmu, na štandu „Veleauta“ kralj Petar Drugi kupio je sportski BMW, a iste godine u salonu ove firme kraljica Marija je pazarila „dodž kabriolet“.  U oktobru 1938. godine na konferencijama u Bileći i Nevesinju Sekula Zečević je jednoglasno predložen za poslaničkog kandidata. U decembru iste godine učestvuje u diskusiji o budžetu u finansijskom odboru Narodne skupštine. I glasa protiv budžeta. Inače od 1937. pa i 1938. godine u Skupštini, ovaj Hercegovac više puta diskutuje o nacionalnom obilježju svoje đedovine, kao i o prosvjetnoj politici. Više puta traži od ministra socijalne politike da hitno šalje hranu za Srez nevesinjski i ostale krajeve Hercegovine, a on lično u Beogradu pomaže studentske menze.

Uporedo sa prodajom automobila i političkom karijerom, Sekula razvija sokolarstvo u Beogradu. I dalje je predsjednik Sokolskog društva Beograd VII, koje ima svoju sokolanu u domu „Privrednika“. Već 1940. godine Zečević predvodi sokolove na programu pošumljavanja okoline Beograda. Sokolsko društvo Beograd VII, u kome se nalaze većinom „Privrednikovi“ pitomci, odlučilo je da stvori gaj Kralja Petra II na Mirjevskom putu.

Sekula Zečević je mnogo ulagao u mlade ljude. Redovno je na Svetosavskim proslavama nagrađivao najbolje studente. Tako je za pismeni rad na temu: „Radna služba“ nagradio studenta Beogradskog univerziteta, Nikolu Aleksića sa 2.000 dinara, a Vjeru Božović sa 500 dinara.

Godina 1941. firma „Velauto“ prestaje sa radom. Sekula Zečević umire 1978. godine.

Mnogo godina kasnije, i poslije smrti oca, 1990. Đorđe Zečević će obnoviti porodični posao. Njegova firma istog imena – „Velauto“ devedesetih godina prošlog vijeka postaje zvanični zastupnik japanskog „Micubišija“, a on u istoriji Holivuda ostaje upisan krupnim slovima kao čovjek koji je lansirao i prvi horor film iz serije „Panika u parku brestova“ Vesa Krejvena, koji je u legende upisao kultnog serijskog ubicu Fredija Krugera.

Siromaštvo Jugoslavije

Godine 1936. narodni poslanik Sekula Zečević izdao je knjigu „Siromaštvo Jugoslavije“. U knjizi se bavi analizom privredne krize koja je pritisla cijeli svijet, a s njim i Jugoslaviju. On u knjizi tvrdi da je privredna kriza u Jugoslaviji teža i dugotrajnija nego što se misli i predviđa, i da njeni uzroci ne leže samo u opštoj svjetskoj privrednoj krizi već se temelje na svojim vlastitim osnovama. Te osnove su, prema Zečeviću, velika „agrikolna“ pasivnost, neracionalno shvatanje rada i bogatstva i rasipno gospodarenje u svim granama privrede. Zečević smatra da se siromaštvo zemlje ogleda u lošim putevima, primitivnoj poljoprivredi, zakržljaloj stoki, industriji koja je u rukama stranaca…

Otac i sin – zadužbinari

Fond Sekule Zečevića osnovan je 1977. godine pri Srpskoj akademiji nauka i umetnosti s ciljem da podstiče što življi i uspješniji rad na kulturnom i privrednom podizanju Srba i pomaganju nerazvijenih krajeva. Deset godina kasnije sin osnivača, Đorđe Zečević uvećava osnivački ulog i uključuje kao cilj rada Fonda dodjelu nagrada i stipendija za školovanje učenika i studenata iz Hercegovine. Godine 2014. Stojan Janković iz Trebinja dobija godišnju nagradu ovog fonda, a četiri godine kasnije i Stojanov mlađi brat Milan dobija istu nagradu. Vrlo brzo je osnovan još jedan fond u SANU, a to je Fond „Đorđe Zečević“ za zaštitu i unapređenje ćiriličnog pisma.

Jelena DANILOVIĆ/Glas Trebinja