Zdravko Bato Govedarica, Džordž Ratković, Majk Todorović, Milo (Milan) Komnenić i Ed Miljković....ovo su imena koja će, tek rijetki poznavaoci košarke, u fragmentima prepoznati i svrstati ih u pionire američke, profesionalne košarkaške NBA lige.

Međutim, ono što je svima njima zajedničko, makar prema našim, poprilično subjektivnim procjenama, je da su svi oni Hercegovci. Uostalom, prezimena to i potvrđuju.

Najpoznatiji od svih njih, je svakako Bato Govedarica, za koga se najviše i zna.

“Bato je bio najmlađe dijete Todora Govedarice i njegove supruge Ane. Otac je još prije Prvog svetskog rata iz Avtovca u Hercegovini, preko Trsta, emigrirao u Sjedinjene Američke Države u potrazi za boljim životom. Nastanio se u Čikagu i tamo upoznao buduću suprugu Anu, takođe ženu srpskog porijekla.

Bato Govedarica je sportsku karijeru započeo još u srednjoj školi, gdje su skauti renomiranog univerziteta De Pol iz Čikaga primijetili njegov talenat i ponudili mu punu sportsku stipendiju. Blu Dimonsi, članovi Prve divizije NCAA košarkaške lige, bili su u posljeratnom vremenu jedna od najboljih univerzitetskih ekipa u Americi. Pamti se, da su 1945. u velikom stilu osvojili državno prvenstvo, a prvo ime tima bio je najbolji američki igrač tog doba i jedan od 50 najboljih igrača NBA lige svih vremena Džordž Majkan”, piše o njemu Rade Likić, neumorni hroničar života i uspješnih  dijela brojnih američkih Srba.

Da je Govedarica, u ekipama gdje je igrao uvijek je bio bek-šuter, bio izuzetno talentovan igrač, pokazuje podatak da je Bato 1951. godine izabran u selekciju Ol-amerikan , odnosno da je postao je član idealnog tima NCAA lige. Imao je vrlo zapažen nastup na revijalnoj utakmici između najbolje studentske selekcije i Harlem Globtrotersa, čuvenih košarkaških majstora i zabavljača. Na draftu 1951.godine Govedaricu su kao 25. pika izabrali Sirakjuz Nešenalsi, profesionalna ekipa i preteča današnjih Filadelfija Seventisiksersa. Ali od izbora, do prvih Batinih profesionalnih nastupa u NBA, proteći će dve godine. Po završetku studija i drafta na kom je izabran Bato je mobilisan u američku vojsku i učestvovao je u Korejskom ratu u borbenim jedinicama. Nakon što je odužio dug državi, vratio se u NBA ligu.

Dobio je i značajna košarkaška priznanja. Izabran je 1974. u Kuću slavnih (Hall of Fame) univerziteta De Pol, godinu dana kasnije takođe je postao član Kuće slavnih države Ilinois, a 2006. izabran je za jednog od 50 najboljih košarkaša ikada rođenih u Čikagu!

Drugi na listi je, sasvim sigurno Zubčanin porijeklom Džordž Ratković.

Ratković, igrao je krilnog centra, rođen je 13. novembra 1922. godine u Čikagu, igrao je na početku karijere za ekipu iz svog rodnog grada, „Čikago Bruinse“ u tadađnjoj NBL ligi. Kasnije je u NBA nastupao za ekipu Sirakuza Nešnalse, koji su kasnije postali dio sadašnjih Filadielfija Seventisiksersa.

Kasnije, tačnije 1952. godine igrao je za Baltimor Buletse (sada Vašington Vizardse), pa Milvoki Blekhoukse, gdje je 1955. godine završio svoju uspješnu NBA karijeru.

Za Majka Todorovića, šturi podaci kažu da je Hercegovac, i ništa više od toga. Ali definitivno se zna da je rođen 11. juna 1923. godine u Sent Luisu. Igrao je košarku na Koledžu Vajoming, a kasnije i američki fudbal za Univerzitete Vašington i Notr dem. Košarkašku karijeru počeo je u ekipi Šebojgan red skinsi i u debitantskoj sezoni izabran za „rukija“ godine. Za ovu ekipu igrao je dvije sezone, a kasnije je nastupao sa uspjehom i za Sent luis Bomberse i Tri sitis Blekhoukse. Košarku je napustio relativno brzo, sa uspjehom se oprobao na berzi gdje je radio kao broker. Umro je 2000. godine.

U ovoj ekipi Hercegovaca u NBA-u centar bi sasvim sigurno bio Milo-Milan-Melvin Komnenić. Prezime nedvosmisleno potvrđuje da je Bilećanin. Rođen je u gradiću Geri, gdje je prvobitno bio sahranjen  Jovan Dučić, u braku Todora i Elizabete Komnenić, i njegov brat Bil je takođe bio uspješan košarkaš.

Njegovi savremenici kažu da je Milo bio toliko visok (2 metra i 10 centimetara) da nije bilo poželjno da bude na prvoj liniji, pa su ga zaposlili da bude vozač kamiona pri američkoj armiji. Komnenić je zato, itekako bio uspješan, u igri između dva obruča.

Igrao je, nakon nastupanja za univerzitetsku ekipu Vajominga, za mnoge klubove a najbolji utisak u NBA je ostavio u ekipi Anderson Dafi Pakersa.

On je čak i osvojio 1943. Univerzitetsku Američku košarkašku ligu a njegov saigrač, neka i to ostane zabilježeno, Keni Sejlors prvi je izveo sadašnji skok šut, koji je osnova košarke.

Milov sin Kim, koji je dobio i Pulicerovu nagradu za fotografiju, snimio je dokumentarni film " Cowboys: The story of the 1943 Wyoming championship basketball team," o ekipi svog oca i danima od kada datira takozvano “martovsko ludilo” kada se igraju mečevi završnice univerzitetske košarkaške lige.

I za kraj ove priče, crtice o još jednom igraču.

Ako je Milo Komnenić bio centar, onda je Ed Mil(j)ković bio plejmejker. Visok 177 centimetara bio je, kako su tadašnje novine pisale, “ Serb iron man”. Igrao je svega jednu sezonu za ekipu Picburga, ali dovoljno da zauzme mjesto u ovoj hercegovačkoj NBA petorci.

Milković je kasnije bio itekako uspješan koledž trener, vodio je ekipe Univerziteta Bonaventura i Toledo, ukupno  20 godina. “Nemoj da pogriješiš. Milković je iz Picburga, vjerovatno je  Ličanin”, reče mi Rade Likić, živa enciklopedija američkih Srba sportista.

Pa, iako je. Vjerujem, da je živ, da se ne bi bunio da bude dio ove sjajne petorke. Petorke koja je dosanjala svoj američki košarkaški san.

I na poseban način dala pečat ovom najpopularnijem svjetskom klupskom takmičenju.

Ratomir Mijanović