„Kuge, gladi i vojske, spasi nas, Gospode!” molili su Boga ljudi u starim vremenima, bojeći se od svih bolesti baš najviše - kuge.
Zapisi o njoj stari su 3500 godina. U najstarijim, recimo, onim egipatskim iz 1500. godine prije naše ere, opisuju strašnu epidemiju, mada iz tih opisa ne možemo baš s preciznošću utvrditi je li riječ o kugi ili nekoj drugoj epidemiji, ali se isto tako zna da su na egipatskim mumijama ustanovljene promjene, koje su bile posljedica kuge.
Antički Grci i Rimljani svaku su epidemiju zvali “kuga pestis”. Iako su mnoge od tih imale slične simptome realno su mogle biti, na primjer, velike boginje i slično.
Precizan opis kuge (ili čume) bio je opis Justinijanove kuge ili Prokopijeve kuge iz 531. godine, kada je u Carigradu umiralo od 5.000 do 10.000 ljudi dnevno. Epidemija je divljala, s prekidima, sve do 580. godine. Tada su prvi put opisane kužne guke (otekline veličine oraha ili čak guščijeg jajeta). Ondašnji hroničari pisali su da su epidemiju izazvale prvenstveno okužene lađe (pacovi i uši), što su s istoka doplovile u carigradsku luku. Tada su od kuge oboljeli i ljudi koji su živjeli u dalmatinskim lukama, najviše u Zadru.
U Evropi odnijela 23 miliona života!
Za ovu tešku zaraznu bolest, s inkubacijom od dva do petnaest (najčešće četiri – pet) dana, karakteristične su visoka temperatura i oticanje limfnih žlijezda ispod pazuha i u preponama, koje se lako zagnoje – pa nastaje bubonska (žljezdana) kuga. U slučajevima kad se prenosi s čovjeka na čovjeka, kapljičnom infekcijom, razvije se plućna kuga - njeni se bacili rašire po cijelom tijelu, poslije čega nastaje kužna sepsa. Najpogibeljnija epidemija kuge bjesnila je između 1347. i 1352. godine, kasnije su je nazvali “crna smrt” (koža na tijelima bolesnika koji su umirali bila je tamnomodrikaste boje). Smrtnost 90-odstotna!!! Smatra se da je tada u Evropi odnijela 23 miliona života, a u Aziji 25 miliona!!!
OPASNE BUVE
Bolest izaziva bacil Yersinia pestis. Prenosi se sa zaraženih glodara, obično s pacova na čovjeka ujedom insekta (pacovske buve).
Jedna od glavnih mjera u sprečavanje prenošenja kuge bio je primjena karantina (prvi je bio u Dubrovniku 1375. godine) i uvođenje lučkih lazareta, sanitarnih kordona i zatvaranje drumova.
I u kraške primorske krajeve epidemije su stizale iz luka, a u Sloveniji su se širile iz Štajerske, Ugarske, Venecije i Vojne krajine. Janez Vajkard Valvazor opisao je 11 epidemija - onu iz 1598. posebno je nazvao – ogavna kuga!
Čitaoci ovog lista, barem oni srednjih godina, sjetiće se opisa bubonske kuge i iz knjiga školske lektire poput Bokačovog “Dekamerona”, Defoove “Kuge u Londonu”, te “Visočke hronike” Ivana Tavčara ili čuvene “Kuge” Albera Kamija u Oranu, prema kojoj je snimljen i takođe dobar film.
Razni priručnici i podsjetnici suvim jezikom i danas podsjećaju na “crnu smrt” – zajedničku epidemiju žljezdane i plućne kuge koja je 1347. prouzrokovala jednu od najtežih katastrofa u istoriji čovječanstva, zbrisavši za četiri godine četvrtinu ukupnog stanovništva Evrope!!! (Neki čak dodaju i da je kuga iz 6. vijeka, trajući 50 godina, prepolovila stanovništvo Evrope).
Nju su trgovci iz Đenove donijeli na Siciliju. U isto vrijeme ukorijenila se u Đenovi, Pizi i Marselju, zatim se širila Francuskom i Španijom... Na kraju samo neke regije starog kontinenta ostale su pošteđene, poput Milana, Flandrije i dijelova Poljske...Na vrhuncu epidemije, francuska rijeka Rona podsjećala je na ploveće groblje, u nju su bačene hiljade žrtava.
A italijanski grad Milano preživio je prvu epidemiju zato što je milanski biskup naredio da se prve tri zaražene kuće potpuno zaziđu. U njima su ostali svi stanari: mrtvi, zaraženi i zdravi... Po naređenju ljekara, papa Kliment Prvi proveo je cijelo vrelo ljeto 1348. sjedeći između dvije vatre, koje su neprestano gorjele. Iako on to nije znao, vatra je najvjerovatnije sprečavala približavanje buva, pa je zato preživio!!! Ali jedan značajan čovjek nije, i o tome je ostao trag... Naime, crna smrt odnijela je velikog italijanskog istoričara Đovanija Vilanija. Jedan njegov zapis iz 1348. prekinut je usred rečenice koja glasi: ”I ta je kuga trajala do...“
Pomniji hodoljupci i putnici u mnogim će krajevima (pa, nažalost i našim istočnohercegovačkim) danas naići na, doduše oronula, kužna groblja, a u katoličkim krajevima i na druga kužna, uglavnom kamena znamenja, ili čuti da su u nekim mjestima podigli crkve, posvećujući ih svecima zaštitnicima od kuge.
Često su ova znamenja u blizini ili nad samim zajedničkim grobljima u kojima su sahranjivali žrtve najopasnije zarazne bolesti.
Posljednja velika epidemija kuge u Evropi bila je 1666. godine. Manjih je bilo sve do 18. vijeka... a jedna od zadnjih, recimo u našem susjedstvu, u Hrvatskoj, zabilježena je u Čepikućama 1816. godine!
Kuga se danas liječi serumom, ali uspjesi nisu baš uvijek zagarantovani.
