Fotomonografija “Trebinje pisano svjetlom” jedno je od onih izdanja koja odgovaraju na “potrebe trenutka”, ali, istovremeno rađena je sa ambicijom da, u vizuelnom smislu, na malo duži rok, definiše neke važne stvari u gradu, i da, u okviru te definicije potraje što je moguće duže.
Knjiga se sastoji od 18 fotografskih poglavlјa: Oaza u kamenu, Grad na vodi, Mediteranski grad, Grad zelenila, Grad spomenika, Grad brendova, Duhovni turizam, Grad otvorenih vrata, Grad kulture, Izleti, Trebinjska trpeza, Iz zbirki Muzeja Hercegovine, Staro i novo fresko-slikarstvo, Grad bogatoog folklornog naslјeđa, Suveniri, Panorame grada...
Naslovi upućuju na orijentaciju i ambiciju ovog izdanja: prikazati sve što je u vizuelnom smislu autentično, ili, bar, na neki način može da izdrži konkurenciju razvijenijeg i turistički sofisticiranijeg susjedstva.
Sve fotografije su autentične i, dokumentaristički, u visokom procentu tipične. U tom smislu predstavlјaju korektan izbor onog što je u Trebinju atraktivno, čisto i vizuelno prepoznatlјivo. “Prlјavi motivi”, čak i oni koji nisu bez izvjesne turističke atraktivnosti, u ovoj knjizi prosto nisu uzimani u obzir. Bez sumnje, trud autora (fotografa koji rade za “Glas Trebinja” i Turističku organizaciju, kao i profesionalaca iz Foto-Rekorda i Foto-Moma), zaista zaslužuje posebnu pažnju jer među nekih 600 fotografija nema onih koje su se “provukle”, onih koje ne zadovolјavaju već pomenuti kriterijum. Mora se priznati, u gradu koji se u komunalnom smislu još nije upotpunosti definisao kao turistička destinacija, to nije nimalo lako (pogotovo kad se ima u vidu elektro i PTT-infrastruktura koja je davno devalvirala i zamrežila i gradski centar i periferiju.
U početnom poglavlјu (“Oaza u kamenu”) Trebinje je ambijentalno definisano u okviru hercegovačkog kraškog krajolika. Prikazan je prirodni ambijent, ali i najznačajniji otisci viševjekovne kulture u kamenu (pismenost, arhitektura, duhovna baština, najprepoznatlјivije urbane (kamene) kompozicije, itd.
“Grad na vodi” predstavlјen je pitoresknim fenomenima i posebnostima sa Trebišnjice i sa jezera u okolini (dolapi, jazovi, meandri, brane, vodena “ogledala”, “vodene” panorame, sport i relaksacija u “obalnim oazams”. Ograničenim izborom u okviru ovog poglavlјa, autori upućuju na dublјe promišlјanje na temu: koliko se grad prilagodio vodi i koliko vodu koristi u svrhe koje nisu utilitarnog karaktera!?
Trebinje kao mediteranski grad definisano je prirodnim ambijentom, karakterističnom mediteranskom arhitekturom, prepoznatlјivim (mediteranskim) manifestacijama, folklorom, specifičnim urbanim zbivanjima, itd., i, u cjelini, to poglavlјe afirmiše scensku profilaciju svega što je zajednički urbani prostor (ulice, trgovi, parkovi, vodene površine, sredozemna flora). Namjera autora vjerovtano je bila da gostima ponudi mogućnost da se u gradskom prostoru osjete kao njegovi akteri, a ne kao konzumenti koji su u prolazu.
Prethodnu temu, u neku ruku, iznimnom čini i poglavlјe “Grad zelenila”, kojim se segmentira mediteranska definicija prostora. Kao što je poznato, Trebinje ima “višespratnije” i mnogo bogatije zelene površine nego većina gradova u primorskom susjedstvu. Otud, u monografiji, insistira se na urbanom zelenilu i na specifičnim vrstama, među kojima ima egzemplara i za enciklopedije (bor, platan, lipa, kesten, hrast...). Kao dominantne cjeline, prikazani su Platani, Pijaca, Crkvina, Eparhijski park, i obale Trebišnjice.
Poglavlјe “Grad spomenika”, u vremenskoj ravni, zahvata period od antike (kolumna pred Katedralom sa kapitelom i arlom, spomenici na zidinama Kastela), preko srednjeg vijeka (Spomenik pismenosti u Vrpolјu /grob Pokrajca Oliverovića/, ornamentisana srednjevjekovna sudijska stolica, srednjevjekovna crkva pod pločom, stećci...) do poslјednjih dana (Spomenik braniocima Trebinja 1991 - 1995, Spomenik žrtvama na Orovcu 1914-1918).
Poglavlјe “Grad brendova” obuhvata gastronomsku ponudu: med, sir, vino. Posebno, predstavlјene su vinarije: Vukoje, Tvrdoš, Anđelić, Petijević, Berak, Dračevo, Korać, Runjevac, Sekulović, Popovac, Lečić, Bojanić i Đelmo, a u poglavlјu “Trebinjska trpeza”, restorani: Konak, Studenac, Tarana, Vinska galerija Vukoje, MG, Bendiš, Platani, Brana Gorica, No1, Stara Hercegovina i Ognjište. Na ovo poglavlјe oslanja se i sve ono što čini lјudski faktor (“Grad otvorenih vrata”) i sve ono što, u našim uslovima, Trebinje zaista čini gradom kulture (specifična kulturna baština, solidno oblikovana kulturne institucije, sve brojniji kulturni projekti). Posebno su prezentirani legati i najzanimlјiviji arheolooški i etnološki eksponati iz Muzeja Hercegovine, a, takođe, velika pažnja posvećena je starom (srednjevjekovnom) i novom fresko-slikarstvu. Sa izuzetnom vizuelnom ekspresivnošću tretirane su i druge teme (npr. folklorno naslјeđe, savremeni ples, motorijada, produkcija suvenira, itd).
U poglavlјu “Izleti”sugeriše se ono što nude gradovi u susjedstvu (Dubrovnik, Cavtat, Herceg Novi, Perast, Kotor, Tivat, Budva, Nikšić, Mostar... U okviru iste teme prikazano je trebinjsko selo i najpopularnija izletišta (hercegovačke planine, jezera, rijeka Sušica...).
Monografija donosi prikaz aktivnih objekata i graditelјskih cjelina na kojima se temelјi duhovni turizam, ali upućuje i na vrijednosti koje, iako izložene propadanju, i dalјe privlače pažnju turista.
Pošto je namjera autora bila da na jednom mjestu sakupe sve ono što je nedvosmislen vizuelni poziv gostima da posjete Trebinje, u monografiji nema ničeg što je komunalno-konflikto ili na neki drugi način predstavlјa drugu stranu medalјe. Zato, može se reći, da je u ovoj knjizi prikazan niz dominantnih, najatraktivnijih gradskih fenomena i nesvakidašnjih, autentično oblikovanih urbanih fenomena.
U monografiji štampane su samo fotografije koje ilustruju 18 pomenutih poglavlјa, a ne nose, ni u izboru tema ni u fotografskom postupku, prepoznatlјiv rukopis njihovih autora.
Pošto je ova knjiga namijenjena gostima i turističkim poslenicima, izabrane fotografije su uglavnom vizuelne informacije ili ilustracije onog što je turistički izuzetno i/ili nezaobilazno. Zato, autori se nisu opredijelili za umjetničke fotografije niti za one koje imaju izrazitiji autorski pečat. Osnovno načelo izbora, ako se ne varam, prevashodno je svojevrsna, lirski-profinjena dokumentarnost a, uz nju, dobro promišlјena, nepretenciozna ekspresivnost.
Kod svih autora uočlјivo je odsustvo standardne, i već poprilično zamorne “fotošopovske dorada” i drugih postupaka karakterističnih za umjetničku fotografiju novijeg vremena. Glavni (fotografski) junak ove knjige je Grad onakav kakav je svakodnevno (ukoliko ne pada kiša, jer gotovo sve fotografije snimlјene u eksterijeru “ispisane” su sunčevom svjetlošću). U tom smislu, svim poglavlјima zajedničko je ono koje se ne pominje (“Grad sunca”).
U ovoj knjizi, uz mnogo truda istovremeno (zadovolјavajući dva uglavnom kontradiktorna zahtjeva), Trebinje je prikazano onakvo kakvo jest i onakvo kakvo bi moglo i trebalo da bude.
Strogom selekcijom, iz ovog izbora eliminisano je sve što čeka na komunalne ili bilo koje druge intervencije. Pokazan je grad u jednoj novoj, još uvijek teoretskoj mogućnosti (bez agresivnih struktura i komunalnih improvizacija koje decenijama dotrajavaju, bodući oči svim onim koji nisu ravnodušni prema Trebinju).
U prethodnom smislu, monografija je ilustracija podavno deklarisane namjere da se čitav grad razvija kao kulturni centar regiona sa značajnim ambicijama i u širem prostoru, ali, istovremeno, i svjedočanstvo da sve ipak nije upropašteno i da je dosta sačuvanih urbanih kompozicija koje mogu da posluže kao model u dizajniranju novih gradskih cjelina.
U tom smislu, ova monografija je i svojevrsna rekapitulacija onog što u turizmu može da se uvede u još efektnije funkcije, ali i onog što još čeka na nove ideje i maštovitije profilacije.
Ovakav izbor sugeriše i na aktivniji stav građana prema svom gradu, posebno onih koji rade u javnim institucijama, jer, nema sumnje, i dalјe dosta je onih koji su prema Trebinju ravnodušni (ili nedovolјno kreativni).
Onim prvim, monografija “Trebinje pisano svjetlom” može da posluži kao inspirativan priručnik, a onim drugim, koji su prema Gradu indiferentni ili emotivno-hladni, kao nova šansa da provjere nudi li im Trebinje nekih novih razloga da grad u kome žive sagledaju sa malo više topline i privrženosti.
Izdavač: Centar za informisanje i obrazovanje, direktor Milan Grubač, urednik Đorđe Vučinić; fotografije: Glas Trebinja, Foto-Rekord, Foto-Momo, Turistička organizacija Trebinje;
grafička oprema Nedjelјko Marić; prevod: Kosa Janković (ruski), Divna Spaić (engleski), Vedrana Pavićević (njemački), izdanje finansirala Administrativna služba Grada Trebinja; tvrdi povez, 236. strana, štampa “Grafotisak” Grude
T.K.
