TREBINJE │ Srpskoj politici i kulturi potreban je povratak nacionalnom stanovištu – kako bi se zaustavile nepovoljne a dalekosežne posljedice dezintegracija, koje posebno trijumfuju u prihvatanju nametnutog kao vlastitog i odricanju od svog identiteta i interesa, poručio je večeras u Trebinju prof. dr Milo Lompar, na tribini u organizaciji trebinjskog odbora SPKD „Prosvjeta“, Udruženja „Hercegovac“ i Srpskog udruženja „Ćirilica“.

Profesor na Katedri za srpsku književnost sa južnoslovenskim književnostima Filološkog fakulteta u Beogradu i autor vrlo zapažene studije o kretanjima u srpskoj kulturnoj politici 20. vijeka „Duh samoporicanja“, koja je već doživjela sedmo izdanje – napominje da srpska politička i kulturna defanziva kroz samoporicanje proizilazi iz konstrukcija srpske krivice, čije je nametanje obilježilo naš istorijski hod kroz 20. vijek.

Lompar nalazi zanimljivim da se fenomen srpske krivice kroz prošlo stoljeće jednako javlja i održava kao konstanata u različitim, često nespojivim ideološkim diskursima, formama i istorijskim okolnostima – od nametenja odgovornosti za Prvi svjetski rat, preko drezdenske doktrine Kominterne o velikosrpskoj hegemoniji, njene praktične primjene u titoističkoj Jugoslaviji kroz dezintegraciju srpskog prostora i kreiranje novih nacija, pa do kraja te Jugoslavije, gdje srpska krivica opet doživljava trijumf u nametanju odgovornosti za njen raspad.

Ta spoljašnja nametanja, kako je pojasnio Lompar, produkuju posebno ozbiljne posljedice tek kada se u našoj intelektualnoj svijesti dobrovoljno prihvataju kao vlastita gledišta.

„Duh samoporicanja jeste pounutrašnjivanje, dakle, prihvatanje tih spoljašnjih nastojanja, koje se umjesto provjeravanja uzimaju i iznutra obrazlažu na način koji proizvodi trajna i nepovoljna dejstva. Ključno je da se razumije da promjene koje se odigravaju u kulturi, ta nastajanja da se dezintegriše srpska kultura - predstavljaju trajni efekat ovih ideoloških nametanja“, opominje Lompar.

Upravo, ističe on, pokušaji izmiještanja svetionika srpske kulture - bez valjanog argumenta ili uprkos njihovoj volji - iz srpskog kulturnog konteksta, poput Dubrovačke književnosti, Iva Andrića ili Njegoša - samo su neki pojavni oblici ovog inženjeringa, koji se i u naše dane javljaju: kroz nastojanja da se srpska baština na Kosovu i Metohiji isključi iz državne nadležnosti Srbije u UNESKO-u ili kroz ideju o jedinstvenom jeziku, koja je očito, napominje Lompar, namijenjena samo srpskom jezičkom prostoru.

 „Formula duha samoporicanja jeste – sve što je srpsko treba svesti na srbijansko, a da ono što nije srbijansko - kao što su Njegoš, Andrić, Selimović ili slikar Petar Lubarda vremenom treba da prestane da bude srpsko“, istakao je Lompar.

Otud je, smatra Lompar, neophodan povratak „srpskom stanovištu“, kako je to, podsjeća on – još 1935. godine formulisao Miloš Crnjanski, tada deklarisani Jugosloven, kada je uvidio da je kriza Jugoslavije posljedica hrvatskog i slovenačkog ekskluzivizma, koji se „ni na koji način ne može neutralisati nego ponovnim konstituisanjem načela ravnopravnosti i uzajamnosti“.

„Potrebno je voditi srpsku integralističku politiku - naša kulturna politika treba da vodi računa o cjelokupnosti srpskog naroda bez obzira na granice, i da se nacionalno stanovište vrati u srpsku politiku. Sve zemlje u okruženju a posebno u Evropi imaju stranke koje su predstavici nacionalnog stanovišta, a kod nas – upravo kao posljedica te ideologizacije - nacionalno stanovište se po definiciji svodi na nacionalističko, iako je razlika između ova dva pojma veoma velika i u teorijskom i u praktičnom smislu“, zakuljčio je Lompar.

On je dodao da „srpsko stanovište nikako nije eksluzivističko niti neevropsko“ – štaviše ono je u svojoj suštini „eminentno evropsko i stanovište koje se nastoji definisati na načelu ravnopravnosti i uzajamnosti“.

R.S.