„Misija Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje je da studentima pruži kvalitetno obrazovanje, koje će im obezbijediti teorijska znanja i praktične vještine neophodne za uspješnu poslovnu karijeru. Fakultet stalno prati potrebe kako domaćeg tako i međunarodnog tržišta rada i nastavne planove inovira prema tim potrebama, čime se osigurava da diplomirani inženjeri budu visoko konkurentni i spremni da odgovore na izazove savremenog tehnološkog okruženja.“
Prof. dr Obrad Spaić, dekan FPM Trebinje
U temelju svakog poduhvata koji je začinjan u našim istorijskim nevremenima i „sa ledine“ stoje - izuzetna volja, hrabrost i vizionarstvo. Drugačije nije moglo biti ni sa Fakultetom za proizvodnju i menadžment u Trebinju, koji će ove godine obilježiti značajan jubilej - tri decenije postojanja. Na viziju utemeljivača, kroz sve naredne decenije rada i razvoja ustanove, kalemilo se trudbeništvo generacija posvećenika koji su gradili fakultet kakav danas znamo, sa svakim novim kamenom ugrađujući sebe. Jedan od njih je i naš sagovornik prof. dr Obrad Spaić, koji je za ovu visokoškolsku ustanovu vezao cijelu svoju akademsku i naučnoistraživačku karijeru, bio svjedok i aktivni sudionik svih razvojnih faza njene istorije, još od 1999. kada je na fakultetu počeo da radi, tada u zvanju asistenta.
Uz profesuru i naučnoistraživački rad, nisu ga zaobišle ni brige oko administriranja ustanovom - od prije četiri godine prof. Spaić je na dužnosti dekana fakulteta...
- Nakon tri decenije rada, šta je Fakultet za proizvodnju i menadžment danas? Šta bi bila njegova lična karta? Kako biste definisali obrazovnu misiju ove visokoškolske ustanove?
- Nakon tri decenije rada Fakultet za proizvodnju i menadžment Trebinje je jedna od 18 članica Univerziteta u Istočnom Sarajevu, posvećena realizaciji visokokvalitetnih nastavnih procesa, naučno-istraživačkom radu i transferu stečenih znanja u privredu i društvo u cjelini. Nastava se izvodi na pet akreditovanih savremenih studijskih programa, tri na prvom ciklusu studija: Industrijski menadžment, Industrijsko inženjerstvo za energetiku i Inženjerstvo informacionih sistema i tehnologija i dva na drugom ciklusu studija: Industrijski menadžment i Industrijsko inženjerstvo za energetiku. Fakultet se nalazi u renoviranoj zgradi unutar kompleksa bivše kasarne u Trebinju, koju je Grad Trebinje ustupio fakultetu u skladu sa Sporazumom o korištenju zaključenim između Grada Trebinje i Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Nastava se izvodi u amfiteatru, računarskoj sali, učionicama, laboratorija i fab-lab centru, opremljenim najsavremenijom opremom. Nastavu izvodi osam nastavnika (tri redovna profesora, četiri vanredna profesora i jedan docent) i sedam saradnika u nastavi (četiri viša asistenta i tri asistenta) u stalnom radnom odnosu, dva nastavnika i jedan saradnik u nastavi u dopunskom radu, i 17 gostujućih nastavnika sa Elektrotehničkog, Filozofskog i Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Mašinskog, Ekonomskog, Filozofskog i Prirodnomatematičkog fakulteta Univerziteta Crne Gore, Fakulteta tehničkih nauka Univerziteta u Novom Sadu i Fakulteta za strojarstvo, računarstvo i elektrotehniku Sveučilišta u Mostaru.
CNC učionica
Pored nastavnog procesa na fakultetu je zastupljen i veoma značajan naučno-istraživački rad i transfer znanja u privredu i društvo u cjelini.
Misija Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje je da studentima pruži kvalitetno obrazovanje, koje će im obezbijediti teorijska znanja i praktične vještine neophodne za uspješnu poslovnu karijeru. Kvalitet našeg obrazovanja se ogleda kroz akreditovane studijske programe, savremene nastavne planove i kontinuirano usavršavanje nastavnog kadra.
- Kako danas gledate na poduhvat generacije utemeljivača - da te 1995. godine, u izuzetno složenim okolnostima - još uvijek aktivnog rata a potom i poratne oskudice, krene u formiranje fakulteta, na veoma „mršavim“ temeljima - u maloj sredini bez tradicije visokoškolstva, sa skromnim materijalno-tehničkim uslovima i nastavnim kadrom - kada se ni na šta drugo niste mogli osloniti nego na vlastiti entuzijazam i dobru volju?
- Kako se izbijanjem ratnih sukoba na prostoru Bosne i Hercegovine 1992. godine više stotina profesora predratnih univerziteta u Sarajevu, Tuzli i Mostaru i nekoliko hiljada studenata srpske nacionalnosti našlo u nezavidnoj situaciji, Narodna skupština Republike Srpske je na zasjedanju 14. septembra 1992. godine donijela odluku o izdvajanju visokoškolskih ustanova iz univerziteta u Sarajevu, Tuzli i Mostaru, a na zasjedanju koje je održano 29. i 30. decembra 1993. godine Narodna skupština RS je usvojila preporuku Vlade RS da prilikom donošenja odluke o mreži visokoškolskih ustanova u RS fakulteti i akademije ne budu koncentrisani u jednom centru, već da se osnivaju i u drugim gradovima RS.
CNC laboratorija
Na osnovu ove odluke utemeljena je organizaciona šema Univerziteta u Sarajevu Republike Srpske, po kojoj su fakulteti razmješteni u više gradova od Trebinja do Brčkog i Doboja. Među profesorima koji su izbjegli iz Sarajeva bio je i prof. dr Jovan Dutina sa Mašinskog fakulteta u Sarajevu, koji je, neposredno pred izbijanje ratnih sukoba u Bosni i Hercegovini, sa grupom profesora sa Univerziteta u Sarajevu radio na realizaciji TEMPUS projekta, čiji je cilj bio osnivanje novog fakulteta sa nastavnim planom i programom po uzoru na već postojeće fakultete u Mančesteru i Frajburgu. Kako je izbijanje ratnih sukoba u BiH spriječilo realizaciju ovog projekta, rukovodstvo Univerziteta u Sarajevu RS, dalo je punu podršku prof. dr Jovanu Dutini na realizaciji ideje za osnivanje Fakulteta za proizvodnju i menadžment u Trebinju i odlukom rektora prof. dr Vojislava Maksimovića imenovana je komisija za izradu Elaborata o opravdanosti osnivanja Fakulteta za proizvodnju i menadžment u Trebinju. Ideju prof. dr Jovana Dutine podržala je i lokalna vlast, uz spremnost za obezbjeđenje prostora za rad fakulteta, kao i Narodna skupština RS koja je 15. juna 1995. godine donijela Odluku o osnivanju Fakulteta za proizvodnju i menadžment u Trebinju.
Realizovati ideju o osnivanju fakulteta sa nastavnim planom kakav nije postojao na visokoškolskim ustanovama bivše Jugoslavije u gradu sa malim brojem stanovnika, bez visokoškolske tradicije, bez adekvatnog prostora i laboratorija, sa malim brojem nastavnika i saradnika sa izborom u zvanje, još u ratnim uslovima, bio je mukotrpan i težak poduhvat. Prvi dekan prof. dr Jovan Dutina morao je da uloži ogroman napor da okupi sve profesore iz Trebinja i Hercegovine i profesore izbjegle iz Sarajeva, Mostara i Tuzle sa odgovarajućim izborom u zvanje, kao i doktore nauka, magistre i visokoobrazovane kadrove iz Trebinja i Hercegovine koji su ispunjavali uslove da se izaberu u univerzitetsko zvanje iz odgovarajuće naučne oblasti. Pored ovih nastavnika nemjerljiv doprinos osnivanju i opstanku fakulteta dali su profesori Mašinskog i drugih fakulteta Univerziteta Crne Gore, kao i profesori Univerziteta u Sarajevu RS, Beogradu i Kragujevcu. Svakako, veliku podršku osnivanju fakulteta dali su Opština Trebinje i privredna preduzeća Trebinja i Istočne Hercegovine, koji su za potrebe fakulteta obezbijedili učionički i kabinetski prostor u Domu kulture, amfiteatar HET-a i računarsku opremu neophodnu za izvođenje nastave na prve dvije godine studija.
- Kako se fakultet razvijao u narednim godinama i decenijama? Koje biste tačke na toj razvojnoj liniji izdvojili kao najvažnije?
- Od svog osnivanja 1995. godine do danas fakultet se stalno razvijao. Tako su, nakon prvih diplomiranih inženjera za proizvodnju i menadžment, u akademskoj 2000/01. godini organizovane prve, a u akademskoj 2008/09. godini i druge postdiplomske (magistarske) studije. Studije su trajale dvije godine, čijim završetkom se sticalo zvanje Magistar nauka u oblasti menadžmenta.
Računarska sala
Od akademske 2007/08. godine fakultet djeluje kao organizaciona jedinica integrisanog Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Slijedeći glavne principe koje nalaže Bolonjska deklaracija, od iste akademske godine nastavni proces se organizuje po ciklusima studija i studijskim programima. Tako je na prvom ciklusu studija nastavni proces organizovan u sklopu studijskog programa Industrijski menadžment, uvedeni su novi nastavni pristupi i definisani ECTS bodovi za svaki predmet. Završetkom studijskog programa stiče se 240 ECTS bodova i stručni naziv Diplomirani inženjer industrijskog inženjerstva i menadžmenta.
Nakon prvih diplomiranih inženjera industrijskog inženjerstva i menadžmenta, od akademske 2011/12. godine studijski program Industrijski menadžment se izvodi i na II ciklusu (master) studija. Studije traju jednu godinu, a nakon završetka studija studenti stiču 300 ECTS bodova i zvanje Master industrijskog inženjerstva i menadžmenta.
Od akademske 2012/13. godine, nastava na Fakultetu za proizvodnju i menadžment odvija se u zgradi unutar kompleksa bivše kasarne u Trebinju, koju je Grad Trebinje ustupio fakultetu u skladu sa Sporazumom o korištenju zaključenim između Grada Trebinje i Univerziteta u Istočnom Sarajevu.
Usljed potrebe daljeg održivog privrednog i društvenog razvoja regije Istočne Hercegovine u okviru Republike Srpske, na Fakultetu za proizvodnju i menadžment Trebinje se javila ideja za obrazovanje kadrova i iz oblasti energetike. Tako se od akademske 2012/13. godine na prvom ciklusu studija izvodi i studijski program Industrijsko inženjerstvo za energetiku. Završetkom i ovog studijskog programa stiče se 240 ECTS bodova i stručni naziv Diplomirani inženjer industrijskog inženjerstva za energetiku.
Nakon prvih diplomiranih inženjera industrijskog inženjerstva za energetiku, od akademske 2017/18. godine na II ciklusu (master) studija se izvodi i studijski program Industrijski inženjerstvo za energetiku. I ove studije traju jednu godinu, a nakon završetka studija studenti stiču 300 ECTS bodova i zvanje Master industrijskog inženjerstva za energetiku.
Laboratorija za savremenu proizvodnju
Zbog potrebe za širom primjenom softverskih rješenja i "pametnih" tehnologija u privredi Istočne Hercegovine i istočnog dijela RS, ukazala se potreba za stručnjacima iz oblasti primjene i razvoja informacionih sistema i informacionih tehnologija. Tako se od akademske 2024/25. godine na prvom ciklusu studija izvodi i studijski program Inženjerstvo informacionih sistema i tehnologija. Završetkom i ovog studijskog programa stiče se 240 ECTS bodova i stručni naziv Diplomirani inženjer informacionih tehnologija.
- Sve ovo vrijeme valjalo je raditi na formiranju vlastitog nastavnog kadra. Takođe, opremanju kabineta i laboratorija za praktičnu nastavu. Koliko danas u tom pogledu fakultet uspijeva da odgovori zahtjevima nastave?
- Tokom 30 godina postojanja i rada fakultet stalno radi na formiranju vlastitog nastavnog kadra, opremanju učioničkog, laboratorijskog i kabinetskog prostora. U prvoj fazi projekta Modernizacuja Univerziteta u Istočnom Sarajevu na Fakultetu za proizvodnju i menadžment Trebinje je opremljeno pet laboratorija - Laboratorija za savremenu proizvodnju, CNC kabinet, CNC laboratorija, Mjerna laboratorija i Laboratorija za mikroskopsku analizu, a u drugoj fazi učionički i kancelarijski prostor. Realizacijom projekta Uspostavljanje fab-lab centra Trebinje, na fakultetu je opremljen i fab-lab centar. Savremeno opremljeni amfiteatar, računarska sala, učionice i šest laboratorija u potpunosti ispunjavaju i najoštrije zahtjeve savremenog izvođenja teoretske nastave i auditornih vježbi na svih pet akreditovanih studijskih programa i laboratorijskih vježbi na studijskim programima Industrijski menadžment i Inženjerstvo informacionih sistema i tehnologija i djelimično za izvođenje laboratorijskih vježbi na studijskom programu Industrijsko inženjerstvo za energetiku. Zbog toga studenti ovog studijskog programa idu u posjetu i upoznaju se sa proizvodnim procesima u Elektroprivredi RS i njenim zavisnim preduzećima i Elektroprenosu BiH, terenska jedinica Trebinje, a jedan dio laboratorijskih vježbi izvode na Mašinskom fakultetu u Podgorici.
Fab-lab centar
- Fakultet školuje kadar za proizvodnu privredu. U kojoj mjeri uspijevate da inoviranjem nastavnih programa pratite kretanja u privredi, u smislu novih industrija, praksi i tehnologija – kako bi svršeni studenti tržištu rada mogli da ponude tražena i relevantna znanja?
- Fakultet za proizvodnju i menadžment Trebinje stalno prati potrebe kako domaćeg tako i međunarodnog tržišta rada i nastavne planove inovira prema tim potrebama, čime se osigurava da diplomirani inženjeri budu visoko konkurentni i spremni da odgovore na izazove savremenog tehnološkog okruženja. Tako na studijskom programu Industrijski menadžment studenti stiču teoretska znanja i praktične vještine i iz 3D modeliranja i CNC programiranja, kao najtraženijim znanjima iz oblasti industrijskog inženjerstva. I na studijskom programu Industrijsko inženjerstvo za energetiku studenti stiču znanja i vještine iz najtraženijih oblasti energetike, kao što su: energetska efikasnost, energetski menadžment i alterativni izvori energije. Na studijskom programu inženjerstvo informacionih sistema i tehnologija studenti stiču znanja iz savremenih informacionih tehnologija i ovladavaju specifičnim praktičnim vještinama neophodnim za implementaciju, izradu i razvoj informacionih sistema.
- Kakva je uopšte saradnja sa lokalnom privredom u Trebinju i Hercegovini? Koliko privreda može imati koristi od fakulteta - i obrnuto: doprinosi li ovdašnja privreda unapređenju nastavne prakse na fakultetu?
- Saradnja Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje sa lokalnom upravom i privredom Trebinja i Istočne Hercegovine je izuzetno dobra i uspješna. Saradnja sa lokalnom upravom se ogleda sa jedne strane kroz stipendije i podršku koje Grad Trebinje pruža studentima Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje, a sa druge strane stavljanje ljudskih, materijalnih i prostornih resursa fakulteta gradu na raspolaganje. Fakultet daje snažan podsticaj razvoju i napretku privrede Trebinja i Istočne Hercegovine, jer joj daje znatan broj kvalitetnih diplomiranih inženjera i mastera industrijskog inženjerstva. S druge strane, potrebe privrede utiču na inoviranje nastavnih planova fakulteta, jer fakultet prati potrebe tržišta rada i prema tim potrebama inovira svoje studijske programe.
Mjerna laboratorija
- Imate li neke povratne informacije – da li i u kojoj mjeri svršeni studenti ovog fakulteta uspijevaju da se zaista potvrde i ostvare kao kvalitetan privredni kadar?
- Razvoj karijere diplomiranih inženjera i mastera koji su svoje diplome stekli na našem fakultetu pratimo kroz saradnju sa privredom i Alumni klubom Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje. Diplomirani inženjeri i masteri Fakulteta za proizvodnju i menadžment, kao kvalitetan visokoobrazovni kadar, već zauzimaju ključne pozicije u privrednim subjektima i institucijama Istočne Hercegovine, kao što su Elektroprivreda RS, Hidroelektrane na Trebišnjici, Elektrohercegovina, Industrija alata Trebinje, Monting energetika, Dineco, itd.
- Naučnoistraživački rad je važan i od obrazovanja neodvojiv segment u visokoškolstvu. Kakva su postignuća na tom polju?
- Pored nastavnog, na fakultetu je zastupljen intenzivan naučno-istraživački rad, koji se ogleda kroz realizaciju naučno-istraživačkih projekata, saradnju sa privredom i izdavačku djelatnost. U svim oblastima naučno-istraživačkog rada u 30 godina postojanja i rada fakultet je postigao zapažen uspjeh. Zahvaljujući realizaciji nacionalnih projekata renovirana je računarska sala, biblioteka sa čitaonicom, opremljen fab-lab centar i objavljen veliki broj naučnoistraživačkih radova. Radovi su objavljeni u međunarodnim i domaćim časopisima i međunarodnim i domaćim konferencijama. U okviru međunarodnih projekata, fakultet je postigao značajan uspjeh u razmjeni nastavnog osoblja i studenata sa drugim fakultetima i univerzitetima. Studenti Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje su po jedan semestar proveli na Mašinskom fakultetu Univerziteta Crne Gore i Fakultetu inženjerskih nauka Univerziteta u Kragujevcu. Tri naša nastavnika su boravila na Univerzitetu u Sevilji, po dva nastavnika na Mašinskom fakultetu u Nišu i Fakultetu za strojništvo u Ljubljani, a jedan nastavnik Fakulteta tehničkih nauka Univerziteta u Novom Sadu na Fakultetu za proizvodnju i menadžment Trebinje.
Izdavačka djelatnost fakulteta
U laboratorijama fakulteta realizovan veći broj projekata za potrebe drugih članica Univerziteta u Istočnom Sarajevu i privrednih subjekata i institucija iz okruženja. U okviru izdavačke djelatnosti nastavnici i saradnici Fakulteta za proizvodnju i menadžment Trebinje su objavili zapažen broj naučnih knjiga, udžbenika i monografija, a pokrenut je i časopis Industrijsko inženjerstvo i menadžment, čiji je izdavač Fakultet za proizvodnju i menadžment Trebinje.
- Iz navedenog bi se dalo zaključiti da postoji dobra saradnja sa drugim, sličnim visokoškolskim ustanovama u regionu?
- Fakultet za proizvodnju i menadžment Trebinje ima uspostavljenu izuzetnu saradnju sa tehničkim fakultetima u okruženju, kao što su Mašinski fakultet Univerziteta Crne Gore, Elektrotehnički i Mašinski fakultet Univerziteta u Istočnom Sarajevu, Mašinski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, Fakultet Tehničkih nauka i Tehnički fakultet „Mihajlo Pupin“ iz Zrenjanina, Univerziteta u Novom Sadu, Fakultet strojarstva, elektrotehnike i računarstva Sveučilišta u Mostaru, Fakultet inženjerskih nauka Univerziteta u Kragujevcu i Fakultet za strojništvo Univerziteta u Ljubljani. Saradnja je uspostavljena u nastavnom i u naučno istraživačkom radu, tako da je većina nacionalnih i međunarodnih projekata na našem fakultetu realizovana u saradnji i uz podršku profesora sa ovih fakulteta.
