Na veliki praznik Petrovdan, proslavljena je slava crkve Svetih Apostola Petra i Pavla u Zaplaniku u Šumi trebinjskoj.
Slava saborne crkve u Zaplaniku prisluga je i svih pravoslavnih porodica ovog trebinjskog kraja. Tako je bilo od davnina, a mještani su svoju porodičnu tradiciju sačuvali kroz vijekove do danas.
Vjerni narod se i ovog Petrovdana okupio sa rodbinom i prijateljima da proslavi ovaj veliki praznik. Svetu liturgiju služio je nadležni paroh, protojerej-stavrofor Boris Banduka uz sasluženje arhimandrita Isaije, igumana manastira Svetog velikomučenika Georgija na Zubcima. Ispred Grada Trebinja slavi crkve prisustvovao je predsjednik Skupštine grada Dragoslav Banjak.
Nakon Svete liturgije, vjerni narod pozdravili su sveštenici i predsjednik Skupštine grada, koji je istakao značaj povratka u srpska sela južno od Trebinja, koja su u proteklom ratu upotpunosti uništena.
Kao podršku srpskim povratnicima na ove prostore, Grad Trebinje već nekoliko godina izdvaja dio sredstava iz gradskog budžeta sa namjerom da se pomogne obnova kuća, crkava, puteva, što će se nastaviti i ubuduće. U porti crkve Petrovice, za goste i sve prisutne, domaćini su pripremili trpezu ljubavi, gdje se uz razgovor i pjesmu proslava Petrovdana nastavila do popodnevnih časova.
Crkva Svetih apostola Petra i Pavla u Zaplaniku, jedno je od tri ili četiri mjesta u trebinjskom kraju gdje se proslavlja Petrovdan. Na ovom drevnom mjestu u prošlosti su postojale dvije crkve, koje su sa vjernim narodom svjedočile i čuvale Hristovu vjeru od samog početka, još prije 2000 godina.
Kroz duge vijekove, u ratovima kada bi stradao narod, stradale su i njegove svetinje. To najbolje svjedoče crkve u Zaplaniku. Osim aktivne crkve Petrovice, u njenoj neposrednoj blizini, na nekih desetak metara, nalaze se ostaci porušene crkve. Sve do nedavno, ova crkva se nalazila pod velikom gomilom kamenja i zemlje, tako da se skoro i nije mogla primijetiti.
Sredinom 2018. godine, nakon prikupljenih potrebnih dozvola nadležnih institucija BiH, ova porušena crkva arheološki je istražena. Arheološke radove vodio je arheolog dr Aleksandar Ratković. Osim istražene crkve on je evidentirao i temelje pomoćnih zgrada – konaka, nalazeći određene sličnosti sa Petropavlovim manastirom u Petrovom polju i crkvi Svetog Preobraženja u Klepcima.
Ovim arheološkim istraživanjem razbijene su brojne površne tvrdnje o ovoj crkvi, koje su navođene u nekoliko radova jugoslovenskih istoričara. Iako su obje crkvene građevine u Zaplaniku, u prošlosti i danas, vlasništvo Srpske pravoslavne crkve, to nije omelo druge konfesije da pokušaju da prisvoje bar jednu od zaplaničkih crkava. Tih pokušaja bilo je više u prošlosti, pa čak i danas, gdje se osim crkava, prisvajaju i ćirilički spomenici sa početka 19. vijeka.
Obje crkve su kroz protekle vijekove paljene i rušene. U porušenoj crkvi, dr Ratković pronašao je velike količine gareži, što jasno govori da je crkva bila zapaljena i srušena. Istu sudbinu doživjela je i aktivna crkva Svetih apostola Petra i Pavla, vjerovatno, od potomaka istih onih koji su u prošlosti palili danas porušenu crkvu. U ljeto 1992. godine tokom agresije na Opštinu Trebinje, Hrvatska vojska palila je i minirala crkvu Svetih apostola Petra i Pavla, da bi je kasnije pretvorila u nužnik i smetljište. Tada su polomljeni svi spomenici u zaplaničkom groblju, kao i dio srednjovjekovnih spomenika. Njena obnova trajala je od 2008. do 2014. godine.
Crkveni kompleks u Zaplaniku koji čine: dvije crkve, srednjovjekovno groblje, 15. starih krstova, više praistorijskih gomila u groblju i široj okolini, proglašeni su nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine 2014. godine, pod nazivom: „Istorijsko područje Zaplanik“.
Milan Putica
