SNEŽANA KUTRIČKI, urednik „Savremene srpske drame“, moderator i uvodničar
Amater, od latinskog amator, znači - onaj koji voli. Zato je amaterizam – ono što je prvo i osnovno, jer iz te ljubavi nastaje odnos prema umetnosti. U bivšoj Jugoslaviji postojale su institucije u kojima su se rješavali problemi amatera - i to je bilo dobro organizovano. Nakon 2000. godine, u vremenu tranzicije, u svim republikama bivše države, posebno mislim na resorno ministarstvo u Srbiji, javila su se nastojanja da se amaterizam minimalizuje i omalovaži. Argumenti, kojima su se amateri suprotstavljali nebrigama institucija, isti su i danas – upravo amaterizam je uobličavao i prenosio narodno stvaralaštvo, amaterizam je važan i kao inkluzivno sredstvo manjinskih zajednica, bitan za uključivanje mladih u stvaralaštvo i sprečavanje delikvencije. Ministarstvo kulture u Srbiji, na žalost, amaterizam nije propoznalo kao oblast koja bi trebalo da podstiče stvaralaštvo - amateri su, nasuprot tome prepoznati kao pasivni i potrošački dio društva. Veliki je nazadak i to što se sa finansiranja institucija prešlo na finansiranje projekata posredstvom konkursa – pri čemu novac dobija onaj ko bolje napiše projekat ili ko obezbijedi protekciju u komisijama. I pored toga, u Srbiji 2,5% mladih učestvuje u amaterskim grupama i sekcijama, a postoji više od 200 amaterskih pozorišta i dramskih sekcija. U tome prednjači Vojvodina - sa više od 250 hiljada amatera. Ohrabruje što se u Hrvatskoj i Sloveniji javljaju ozbiljne inicijative – da se amaterizma iznova vrednuje kao važan dio stvaralaštva u kulturi.
SLOBODAN VUJOVIĆ, član Umjetničkog savjeta Festivala festivala
Sa 700.000 članova, u Srbiji je amaterski pokret velika snaga po broju, ali nejaka po mogućnostima. Za cjelokupnu kulturu izdvaja samo 0,63 % nacionalnog dohotka, dok je za vrijeme SFRJ bilo izdvajano između 5 i 6 %. Čak je i u vrijeme sankcija u Srbiji izdvajano znatno više nego danas – 2 do 3 %. Nefinansiranjem onoga što bi moralo da se finansira, mi sami sprečavamo da u svoj prtljag za Evropu spakujemo ono što su naše sopstvene vrijednosti. Republički festival u Kuli, ustanova od izuzetnog značaja, ove godine je doveden u pitanje - hoće li se uopšte održati, jer ministravo nije dalo novac.
DRAGAN KOPRIVICA, reditelj
Ako odbacimo sve ono što je u stilu poznate pjesme „Svakidašnja jadikovka“, ja vam garantujem da je dramski amaterizam u Crnoj Gori - nesalomiv. Pomagali ga, ne pomagali – on postoji, jeste i biće. A i navikli smo se na to da nas uglavnom ne pomažu – osim što dobijemo prostorije za rad, a i to kad imamo - prezadovoljni smo. I u Crnoj Gori postoji ta praksa – da se pogrešni ljudi nađu na pravim mjestima, koji naravno nemaju razumijevanja za dramski amaterizam. Uprkos tome, predstave se dosta igraju u Crnoj Gori, imaju svoju publiku, i ta publika je uglavnom veoma zadovoljna.
SLAVKO VLAHOVIĆ, sekretar KUD „Kruščić“
Slavko Vlahović[/caption]
U našem malom mjestu sa svega 1.200 stanovnika radimo predstave i za odrasle i za djecu, imamo i recitatorsku i folklornu sekciju, a od 130 učenika u našoj osnovnoj školi, čak je 120 bilo u folkloru. Uprkos tome, opštinska vlast nas je zamolila da napustimo Dom kulture i pređemo u KUD, u kojem su finansirali dva radna mesta, da bi i za ta dva mesta ponestalo novca prošle i ove godine. Iako smo pobjednici festivala u Kuli, sa mukom smo našli sredstva - i za autobus da dođemo u Trebinje.
SLOBODAN TOŠIĆ, direktor KC Smederevska Palanka
Za razliku od prethodnika, naša iskustva potpuno drugačija. Sve što radimo finansira lokalna samouprava, a mogu da kažem da su to, uprkos kriznim vremenima - znatno veća sredstva i od onih predratnih o kojima je ovdje govoreno. Naše pozorište je organizovano u tri segmeta - dječiju, omladinsku i veliku scenu, na repertoaru svakog mjeseca imamo četiri predstave na velikoj sceni, četiri na dječijom i jedno gostovanje profesionalnog pozorišta, a Smederevska Palanka je organizaor i tri festivala.
MILOVAN ZDRAVKOVIĆ, teatrolog
Mislim da je problem u tome što je napravljen vještački antagonizam između profesionalaca i amatera, koju u suštini ne treba da postoji. U Los Anđelesu ima 1.200.000 registrovanih glumaca - od kojih većina ima samo talenat, a onda se kasnije usavršavaju ka akademiji. U razvijenim evropskim zemljama, na primjer u Holandiji – 60% budžeta za kulturu se izdvaja za stvaralaštvo koje mi ovdje nazivamo amaterskim. Kod njih svako ima pravo na kulturu – ako hirurg hoće da slika, on ima pravo da konkuriše i dobije sredstva za slikanje. Time smatraju da svoje građane prosvjetljuju, obrazuju i šire im duhovno biće, a cijela sredina se duhovno obogaćuje.
Raško Jovanović[/caption]
RAŠKO JOVANOVIĆ, književnik i teatrolog
Amaterizam jeste danas na sporednom kolesjeku, ali i ovaj festival i repertoar njegov dokazuju vitalnost amaterskih pozorišta. Jer, repertoar je ogledalo rada pozorišta – najvažnije pitanje i ujedno jedan od problema. Primjeri iz Kruščića i Smederevske Palanke pokazuju kako repertoar može da otvori nove puteve i perspektive amaterizmu.
R.S.
Foto: Jovan Vidaković
