Posljeratne vlasti dijelile su uvjerenje mnogih pređašnjih i potonjih: kako je sve pohvale vrijedno u praksi i postignućima počelo - baš od njih. Listajući požutjele sportske strane iz Glasovih prvih godina stičimo isti utisak - da su i u trebinjskom sportu sve svijetle tradicije u svojom začecima upravo obilježene imenima i naporima posljeratnih pregalaca. Izuzev, možda, jedne...
„Tradicija je posljeratnom Trebinju donijela maltene samo izanđalu nogometnu loptu. I pred mnogim sportskim scenama prvi put je trebalo dignuti zavjesu (...) Kroz sportsko društvo 'Jedinstvo' mnoge sportske discipline dobile su organizacionu formu i mogućnost javne egzistencije.“ (GT, oktobar 1954.).
U nastavku, autor teksta iz 1954. godine, prigodno pisanog povodom desetogodišnjice oslobođenja grada i decenije razvoja trebinjskog sporta, napominje da su „uspjesi futbalskog kluba u takmičenju za KUP Maršala Tita bili zapaženi i od šire sportske javnosti“, da su „rezultati odbojkaške ekipe bili u prvom planu sportskih događaja naše Republike“, a da su „naši bokseri pobrali slavu prvih rukavica Hercegovine“. I druge sportske discipline dobijaju „trebinjsku interpretaciju“. Ponajviše zahvaljujući Društvu za tjelesno vaspitanje „Partizan“ Trebinje, naša „omladina demostrira košarku, atletiku, itd.“. Doduše, još ovi sportovi „u našoj sredini nose karakter pionirskog zahvata“ i događaju se samo povremeno, na svečanim sportskim priredbama. Ali je zato plivanje priča posebno vrijedna pažnje. Godine „1949. odjeknuo je prvi startni hitac na plivalištu“ na Trebišnjici, a „od tada su se plivačke priredbe naše Republike odvijale u znaku rivalstva trebinjskih i brčanskih plivača, u znaku njihove borbe za primat u ovom sportu“. U tih pet godina naši plivači često su bili blizu najvišeg republičkog naslova, a on je zasluženo stigao upravo te 1954. godine: Trebinjci su postali prvaci BiH u plivanju i vaterpolu, a „plivanje je postalo sport broj 1 u našem gradu“.
SVE JE POČELO SA PRIPREMAMA TITOGRADSKOG GARNIZONA...
„Od 13. do 15. avgusta održano je na Trebišnjici plivačko i vaterpolo prvenstvo BiH. Učestvovali su, pored domaćeg 'Leotara' još i 'Sava' (Brčko) i 'Mladost' (Sarajevo). Ubjedljivo je pobijedio PK 'Leotar'“. (GT, septembar 1954.) Ovako je, skromno i bez ijednog detalja, naš list građanstvo izvijestio o prvom osvojenom naslovu prvaka BiH, uz izvinjenje što „član redakcije i pretsjednik kluba nije ništa dostavio o ovome za naš list“.
Nešto kasnije, u tekstu povodom petogodišnjice Plivačkog kluba „Leotar“ saznajemo više detalja o počecima vaterpola i plivanja na Trebišnjici, prvim uspjesima, zaslužnim pojedincima. Naime...
„Prije pet godina u Trebinju se pripremala vaterpolo ekipa titogradskog garnizona za armisko prvenstvo, pod rukovodstvom Stanišića iz Herceg Novog. Svakog dana grupa mladića iz Trebinja okupljala se oko plivališta i sa puno interesovanja pratila pripreme garnizona. Počeli su i sami da treniraju i na prvoj utakmici pobijedili sa 3:0“. (GT, april 1955.)
Od tada je među trebinjskom omladinom, nastavlja autor teksta, počelo rasti interesovanje za plivanje i vaterpolo. „Omiljeni i neumorni Tomo Kopić počeo je sakupljati po Trebišnjici mladiće i već te godine nastupili su na republičkom prvenstvu gdje su osvojili četvrto mjesto u vaterpolu i plivanju. Iduće godine Kopić je počeo mnogo ranije sa pripremama tako da su naši vaterpolisti i plivači na IV republičkom prvenstvu koje se održalo u Trebinju, osvojili drugo mjesto, a juniorska ekipa vaterpolo naslov prvaka“.
Uspjesi su bez sumnje bili vjetar u leđa za više domete. Konačno je 1954. godine, na 9. republičkom šampionatu, naslov prvaka BiH u vaterpolu i plivanju stigao u Trebinje.
„Svi ovi uspjesi vezani su za nama poznata imena, u prvom redu trenera Kopić Toma, kapetana Rici, te takmičara braće Popovac, braće Ćatović, Primorca, Roganovića, Saradžića M, Anđelić LJ, Vukasovića, sestara Baraković i plivačica Omanović, Savić, Ćerimagić, Kebeljić i drugih.“
TEREN SLAB, A LOPTA OKRUGLA
Ova „izanđala nogometna lopta“ sa početka priče i zaista se livadama oko grada počela kotrljati decenijama prije rata, a ljubav prema ovom sportu u Trebinju je formalizovana osnivanjem kluba - još 1925. godine.
Na počecima Glasove sportske hronike, „najstarijeg Trebinjca“ zatičemo u prvenstvu mostarskog podsaveza kako se superiorno „poigrava“ sa svojim ligaškim rivalima. Organizaciono, upravo krajem te 1952. godine, prerasta u zaseban klub sa vlastitom upravom – iz fudbalske sekcije Sportskog društva „Leotar“ (nakon epizode sa nazivom „Jedinstvo“, društvu je vraćeno predratno ime). Na istoj sjednici sportskog društva saznajamo da su aktivne bile tri sekcije: fudbalska, plivačka i bokserska - u kojima je nastupalo preko 200 članova, ali i da rad prati niz tehničkih poteškoća „kao što su neuređeno i slabo igralište, nedostatak stručnog trenera i vrlo oskudna materijalna sredstva“.
Od septembra 1953. godine fudbaleri „Leotara“ zaigrali su republičku ligu BiH. (Nešto kasnije, od 1955/56. reformom republičkih, nastupaće u drugoligaškoj zonskoj ligi za BiH i Crnu Goru). Plasman u viši takmičarski rang dodatno je zaoštrio problem skromnih finansija, čak na dnevni red kandidovao i pitanje eventualnog otkazivanja nastupa. Nadležnima je upućen i „apel za dovršenje novog stadiona /u Policama/, gdje bi se prešlo na odigravanje utakmica, a što bi znatno doprinijelo i poboljšanju finansijskog stanja u klubu, jer se sada igra na potpuno otvorenom igralištu, gdje nije moguće potpuno obezbijediti naplatu ulaznica“. (GT, septembar 1953.)
Kod naših fudbalera još je „lopta okrugla“, kaže Glasov autor o promjenljivom uspjehu kluba u republičkoj ligi sredinom tih 50-tih, ali nam se od rezultata čini zanimljivijim poneka crtica iz života fudbala dok je ovaj sport pod Leotarom još bio mlad, dok je još rastao i osvajao mladost i ledine oko Trebinja.
Stadion u Policama u naše vrijeme, kako najavljuju odgovorni, uskoro bi trebalo da dobije hibridnu travu i reflektore, dok na starom igralištu tadašnjeg „premijerligaša“ jedva da je i bilo uslova da se propisno organizuje utakmica i održi nekakav red. „Ali može se dosta učiniti da se otklone gužve od aut linije (kornera) do gola. Desetinu metara žice nekoliko kolaca postavilo bi ogradu koja bi i još kako spriječila želju svakoga da se nalazi neposredno uz golmana a i mnogih igrača za vrijeme igre. (...) Aut sudije bi trebale da imaju bar kakve bilo barjačiće, jer mahanje džepnom maramicom ne samo da ide na štetu autoriteta i sudije i utakmice, već otežava suđenje glavnom sudiji.“ (GT, april 1954.)
Iako još nije bio dovršen, novi stadion u Policama svečano je otvoren u čast prve posjete maršala Tita, u oktobru 1954. godine. Za istoriju će ostati zabilježeno da je prva, za ovu priliku organizovana, utakmica na novom stadionu bila između „Leotara“ i „Veleža“. Gosti iz Mostara nisu mnogo marili što je domaćima ovo bio posebno svečan trenutak – ubjediljivo su slavili 0:3.
PARTIZAN I HAJDUK - JEDAN IZ MOSTAĆA, DRUGI IZ ZASADA
Vjerovatno samo stariji sugrađani pamte da se u Trebinju nekada igrala i gradska fudbalska liga. Inicijative da se formiranjem takmičenja u više disciplina na nivou gradske opštine ili sreza sport omasovi među školskom i radničkom omladinom – prvo su našle odijeka među ljubiteljima fudbala.
Kvartovi grada i škole formirale se svoje klubove („Polet“ iz gradskog centra, „Juriš“ iz Polica, „Hajduk“ iz Zasada, „Partizan“ iz Mostaća, „GOŠK“ iz Gorice, „Radnički“ iz Krša, „Metalac“ iz Industrijske škole...), koji za gradski šampionat počinju da se nadmeću od 1954. godine (u našem listu podsjećaju da je liga postojala i 1951.). U Glasu čitamo da je oko stotinu omladinaca sportski aktivno u fudbalskoj ligi grada, te da je liga pobudila i veliko interesovanje publike - na utakmicama prosječno prisustvuje od 500 do 600 ljudi. Entuzijazam je bio na vrhuncu da ga omesti nisu mogle ni objektivne poteškoće. Jedna od njih je, recimo, bila da se do rekvizita i opreme sa mukom dolazilo. Bilo je i nečeg dirljivog u toj trebinjskoj ljubavi prema fudbalu i borbi za dostojanstvo gradskog takmičenja. „Kao primjeri dobrih omladinaca i dobrih sportista su aktivi Polica i Zasada, koji su pokrenuli akcije prikupljanja starog željeza i pribavljanja kamena za Upravu puteva, a od sredstava dobivenih nabavili kompletnu spremu za svoje fudbalere“. (GT, april 1955.)
DRUŠTVO ZA TJELESNO VASPITANJE
Za posljeratne vlasti fiskultura je bila važan aspekt svestranog razvoja novog socijalističkog čovjeka, a osnivanje i omasovljenje društava koja su se bavila sportom i fizičkim vaspitanjem – važan politički cilj. U tom pogledu najviše je nade polagano u Društvo za tjelesno vaspitanje (DTV) „Partizan“, koje je u Trebinju osnovano 1952. godine, reorganizacijom ranijeg gimnastičkog društva. Svoje vještine trebinjski fiskulturci u raznim kategorijama i sportskim disciplinama (od baleta, atletike i gimnastike - do sportova sa loptom) pokazivali bi uglavnom na lokalnim takmičenjima ili svečanim sportskim priredbama, među kojima je najvažniji bio „slet“ povodom Dana mladosti, 25. maja. „U cilju jačanja rada na fizičkom vaspitanju naroda formirane su i čete 'Partizana' u Humu, Ravnom, Ljubomiru, Dživaru, Grabu i Lastvi“, međutim, osim nešto na Ljubomiru, „poslije osnivačkih skupština rada je bilo vrlo malo“.
Već naredne godine po osnivanju, uslijedio je i neočekivan uspjeh na saveznim „Partizanskim igrama“, koje su za tu 1953. godinu održane u Skoplju. „Među diplomama svakako je najvrijednija omladinske plivačke ekipe za osvojeno drugo mjesto“, a „član ove ekipe Savo Kukurić sakupio je najviše bodova, osvojio prvo mjesto i stekao naziv omladinskog prvaka države u plivanju za 1953. godinu“. A već naredne 1954. godine u Trebinje je stigla i zastava republičkog prvenstva „Partizana“ BiH za prvo mjesto u višeboju...
ZAKOTRLJALE SE I DRUGE LOPTE
I počeci danas u gradu veoma popularne igre pod obručima vezani su za sekciju „Partizana“. Mada prva vijest iz košarke koju objavljuje naš list nije bila optimistična. Taman kad su prve pobjede trebinjske omladine u susretima sa ekipama ovdašnjeg garnizona obećavale uspon novog sporta... „Prekinuo sa sav rad sa košarkaškom sekcijom. U DTV 'Partizan' vele da im vojska ne da koševe a drugovi iz vojske suprotstavljaju se tome govoreći da im ne daju košarku trenirati na vlastitim koševima u gimnastičkoj sali (...) Sudbina odbojke ni malo nije svijetlija“. (GT, maj 1953.)
U maju 1955. godine ipak je pokrenuto prvenstvo sreza u odbojci, sa dvanaest ekipa, uglavnom sa područja gradske opštine. Omasovljenje u ovom sportu pratila je i nada da će se po okončanju lige formirati i najbolja trebinjska „reprezentacija“, koja bi se registrovala u republički savez i nastupala u prvenstvu. U Glasu čitamo da je u maju iste godine osnovan i „inicijativni odbor za mali rukomet u Trebinju“. „U prvo vrijeme organizovaće se redovni treninzi dviju omladinskih ekipa (većinom srednjoškolaca), čiji će se prvi javni nastup propagandnog karaktera održati 22. maja prilikom sleta 'Partizana'“. (GT, maj 1955.) Inicijatori su bili uvjereni „da će ova vrlo brza i interesantna igra ubrzo steći velike simpatije i u ovom kraju“. „Ako je jedan čovjek, jedan kraj ili čak jedna nacija po svom temperamentu i fizičkim karakteristikama sklona usvajanju, gajenju ovog ili onog sporta, koji onda postaje masovni, općenarodni, onda možemo mirne duše reći da je mali rukomet po svojim specifičnostima dinamike našao izvanrednog nosioca u visokim, elastičnim i borbenim omladincima ovog krševitog kraja“.
O počecima košarke u našem gradu zanimljivo svjedočanstvo u majskom broju Glasa Trebinja iz 1955. ostavio je košarkaški stručnjak, tada savezni kapiten Mija Stefanović. Tih dana naš grad bio je domaćin kursa za trenere i instruktore fudbala, košarke i odbojke...
„DJEČACI IZ TREBINJA IMAJU PUNO SMISLA ZA KOŠARKU“
Nesvakidašnji gosti, uniformisani u plavim trenerkama, piše Stefanović, pobuduli su radoznalost mještana, posebno najmlađih, koji su se u sve većem broju okupljali oko sale „Partizana“ da „načičkani oko prozora posmatraju šta se unutra radi i prosto gutaju očima svaki pokret, svaki šut na koš“. Kasnije su dobili priliku i da se sami oprobaju u ovoj igri. Osnovama košarke, primjenjujući na kursu stečena znanja, podučavali su ih treneri na školovanju - i sami iznenađeni „kakvom brzinom su dječaci iz Trebinja usvajali elemente ove nove igre“.
„Dodavanje je brzo naučeno, odmah zatim dribl, pa koraci, a već poslije svega dva treninga mališani su i to sasvim pravilno počeli da ubacuju loptu u koš. To je stvarno bio uspjeh koji se nije očekivao, ali koji je pokazao da dječaci iz Trebinja imaju puno smisla i talenta za košarku“, piše Stefanović. (GT, maj 1955.)
Svoj prilog za naš list zaključuje tvrdnjom da će NR BiH, ako se ovom sportu posveti pažnja kakvu zaslužuje, u Trebinju „dobiti još jedan jak košarkaški centar“. Stefanović je ipak bio veliki znalac igre pod obručima...
