Šeste večeri Pratećeg programa Festivala festivala predstavljena je izdavačka djelatnost Nikšićkog pozorišta, koja podrazumijeva časopis „Pozorište“, monografiju „Pozorište u Crnoj Gori“, te leksikografski zbornik biografija „Pozorišni i filmski stvaraoci Nikšića“.
Priređivač svih ovih izdanja je Slavojka Marojević, koja je, kako je i najavljeno, sinonim i za ovo pozorište i za njegovu izdavačku djelatnost, pa malo ko kao ona poznaje i cjelokupan istorijat pozorišta u Crnoj Gori, ali i pozorišna zbivanja, glumce, režisere.
„Kontinuitet pozorišnog života u Crnoj Gori vezuje se za 1884. godinu, kada je na Cetinju, drugog januara, izvedena `Balkanska carica` kralja Nikole Prvog Petrovića Njegoša, a mjesec i po kasnije, u Nikšiću `Slobodarka` Manojla Đorđevića Prizrenca. Međutim, kao što se zna, istorija pozorišta u svijetu, pa i kod nas, pouzdano prati razvoj pozorišta unazad 2.500 godina. Među brojnim naučnicima, prije svega teatrolozima, ali i kulturolozima, koji se oslanjaju na istraživanja areheologa i drugih humanističkih nauka, čvrste su studije da korijeni pozorišta čak sežu u praistoriju. Potvrda za tako nešto, kada je u pitanju Crna Gora, jesu artefakti iz Crvene stijene, iz Petrovića kraj Nikšića, a riječ je o koštanoj, ručno urađenoj svirali koja se čuva u Zavičajnom muzeju Nikšić“, kazala je Marojević.
Napominje da se teatar u Crnoj Gori počeo razvijati od doba antike, o čemu postoje i materijalni dokazi, počev od figurine glumca na Duklji, Momišićkog prstena kraj Podgorice, glinenih žetona koji su služili za ulazak u antičko pozorište u Budvi do tragova igre na nalazištima u Pljevljima.
Kaže da se dalji razvoj može pratiti i u dokazima da su na dvorovima Balšića i Crnojevića gostovali svirači, te da su se dešavala obostrana gostovanja svirača sa prostora Duklje i Zete u Dubrovniku, pa su se odvijala i takozvana crkvena prikazanja i narodna glumovanja te izvođenja prvih drama na maternjem jeziku.
„To je vezano za Petroviće i tu je zanimljivo napomenuti da je za vrijeme Njegoševog života čitan njegov `Gorski vijenac` u Odžakliji, a za vrijeme njegovog života bilo je i pokušaja njegovog izvođenja u Risnu, ali je to spriječeno, da bi i `Gorski vijenac` i `Lažni car Šćepan Mali` bili ubrzo izvedeni u Budvi i Kotoru. Dalje idemo, preko narodnog glumovanja – do pojave domaće drame na Cetinju i u Nikšiću, kada ubrzo počinje i izgradnja pozorišnog hrama na Cetinju 1884. godine i nastavlja se pravi kontinuitet pozorišnog života“, dodala je Marojević.
Govoreći o časopisu „Pozorište“, ona kaže da je ova publikacija hroničar svih teatarskih zbivanja, ne samo u Crnoj Gori, već i šire.
„To je jedina i jednistvena publikacija ove vrste u Crnoj Gori, koja u kontinuitetu izlazi skoro dvije decenije i jedna je od rijetkih koja ima taj kontinuitet u zemljama regiona. Časopis ima informativnu, edukativnu i afirmativnu ulogu jer bilježi sve ono što se dešava na scenama u Crnoj Gori, ali i van Crne Gore – kroz gostovanja pozorišta iz zemalja regiona u pozorištima u Crnoj Gori“, navela je dalje Marojević.
Ona naglašava da je afirmativna uloga časopisa i u tome što u svakom izdanju objave i po jednu neobjavljenu dramu pisaca mlađe i srednje generacije, a edukativna se ogleda kroz teatrološke naslove, naučne radove, eseje, koji se isključivo odnose na pozorište i teatarski život.
Teoretičar umjetnosti Luka Rakojević tvrdi da izdanja Nikšićkog pozorišta predstavljaju jednu svojevrsnu riznicu istorije pozorišnog i filmskog života i grada Nikšića i cijele Crne Gore.
„Pozorište u Crnoj Gori ima vrlo preciznu geografsku odrednicu za svaki od 12 gradova, koji su predstavljali centar teatarskog života, dok je knjiga `Pozorišni i filmski stvaraoci iz Nikšića` obuhvatila period od 1945. do 2025. i ona je leksikonskog karaktera, sažimajući biografije značajnih scenarista, glumaca, reditelja i režisera, predstavljajući jednu vrlo, vrlo značajnu i interesantnu knjigu. Ona je sinteza koja obuhvata, ne samo nikšićku, već i cijelu crnogorsku pozorišnu i filmsku umjetnost. Knjiga sublimira i određene činjenice koje su vezane za Jugoslaviju i Evropu, kada je riječ o pozorištu, a naročito filmu“, pojasnio je kratko Rakojević.
U tome kontekstu je, između ostalih, istakao glumce Veljka Mandića i Draga Malovića, te režisere Veljka Bulajića, Krsta Papića, Božidara Botu Nikolića i Živka Nikolića.
