TREBINJE | U okviru drugog godišnjeg simpozijuma “Teologija u javnoj sferi”, večeras je Muzeju Hercegovine promovisan zbornik radova sa prošlogodišnjeg, prvog simpozijuma, koji je priredio Andrej Jeftić, asistent na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu.
Govoreći o zborniku i cilju trebinjskih naučnih susreta o odnosu teologije i svijeta, episkop zahumsko-hercegovački i primorski Grigorije rekao je da je simpozijum nastao kao odgovor na sveopštu krizu, koja je zahvatila i teologiju i sve oblasti javne sfera, a koja je u suštini “opšta kriza smisla, jer smo smisao odavno prestali da tražimo“.
“A djelovanje bi kod nas uvijek značilo - pokret prema Drugome i prema drugima. Samo tako jedino je moguće naći spasonosni izlaz iz začaranog kruga nečinjenja i pasivnosti, pa ako se do rješenja i ne dolazi lako i odmah - samo hitanje u susret oblagorođava i preosmišljeva život, dajući mu punoću i traženi smisao”, rekao je vladika Grigorije.
Episkop zahumsko-hercegovački rekao je da je kvalitet simpozijuma u raznovrsnosti tema i miljea iz kojih dolaze učesnici, ali i sloboda u kreiranju izlaganja, jer su diskutanti “najviše bili iznenađeni upravo slobodom da mogu da govore i to baš u okviru crkve”.
“Naša je namjera da omogućimo razmjenu i susret, ali i sudar različitih mišljenja u prostoru u kojem se kreativnost, orginalnost i dobronamjerna provokacija cijene, po onom oprobanom receptu - da ukoliko želimo do odgovora i istine treba upirati prstom u najbolnija i najosjetljivija mjesta”, istakao je vladika Grigorije.
“Pravoslavna teologija mora jednom shvatiti da se njena uloga ni izdaleka ne iscrpljuje u poštovanju i divljenju prema Svetim ocima”, rekao je na promociji teolog dr Vladan Perišić, profesor na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu, ocijenivši da je “cjelokopan napor naših pravoslavnih 'fundamentalista' da pravoslavnu teologiju prikažu kao po definiciji suprotstavljenu modernizmu i savremenom svetu” proizvoljno tumačenje vjere i redukcionizam, sa kojim se “ne može daleko stići, niti on vodi Bogu, osim možda jednoj vrsti idolatrije”.
“U takvoj jednoj, dosta žalosnoj, teološkoj atmosferi javljaju su ovi alternativni pokušaji trebinjskog simposiona, kojima želimo da pokažemo da teologija i može i treba da stupi u plodan dijalog sa savremenim svijetom i njegovim izazovima u svim oblastima, a da pritom ne igra ulogu čuvara fosilizovane beživotne tradicije, nego da to čini sa punom slobodom i odgovornošću”, istakao je Perišić.
Dr Rade Kisić, docent na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu, rekao je da se teologija “očigledno slabo snalazi u modernom svijetu”, za šta je zatvaranjem u sebe dijelom i sama kriva, a zbog čega se dijalog sa svijetom ispostavlja kao nužnost i pretpostavka međusobnog razumijevanja.
“Crkva i teologija moraju neprestano da traže kontakt sa svijetom i svojim vremenom, kakvi god da su oni. Samogetoizacija, u cilju čuvanja čistoće vjere, jeste lakši put, ali bi po mom mišljenju bio promašaj”, istakao je Kisić.
Ukrajina – između geopolitike i vlastitog identiteta SAD i NATO ponašaju se „kao instrument Božije volje“ i suveren koji rušeći sve norme uspostavlja sebe kao apsolutnu normu, „milom ili silom“ nastojeći da obezbijedi monopol nad poretkom u svijetu, rekao je na prvoj sesiji simpozijuma „Teologija u javnoj sferi“ na temu „Ukrajinska kriza: vjera i politika“ prof. dr Bogoljub Šijaković, profesor na Pravoslavnom bogoslovskom fakultetu u Beogradu.
„Vidjeli smo da je rat izvor enormne finansijske koristi. To je borba za resusre, a čak 75% svjetskih resursa nalazi se na evoazijskom prostoru. Bankarske i finansijske oligarhije žele upotpunosti da preuzmu konce upravljanja svijetom“, rekao je Šijaković, pojašnjavajući da stoga i uzroke ukrajinske krize treba najprije tražiti u ekonomskom aspektu.
Šijaković je dodao da je, s druge strane, ruska imperija u posljednjih 15-ak godina, prije svega, na porastu cijena energenata, uspjela da se vrati na međunarodnu scenu, kao i da je sukob u Ukrajini za nju „toliko važan da je u pitanju i opstanak same Rusije, kako to smatraju pojedini analitičari“.
Dekan Bogoslovskog fakulteta u Foči dr Darko Đogo rekao je da geopolitički aspekt ukrajinske krize dodatno usložnjava problem identiteta, podsjećajući da unutrašnji razdor na polju nacionalne i vjerske identifikacije kod naroda Ukrajine datira duboko u prošlost, a zahvatio je i tkivo crkve Hristove.
On je podsjetio da je pravoslavna crkva u Ukrajini podijeljena na nekanonsku crkvu kijevskog i kanonsku moskovskog patrijarhata, upozorivši da ta „dva bloka u okviru pravoslavne crkve postaju strane u geopolitičkoj podjeli“, pri čemu na snažnom antiruskom stavu kod jedne strane, one kijevske, „nastaje nešto nalika na NATO pravoslavlje“.
„Glavno je pitanje i moj najveći strah – kako pravoslavni u sebi nisu u stanju da nađu dovoljno snage da prevaziđu međusobne unutarslovenske i međupravoslavne razlike“, podsjećajući da se i u Rumuniji godinama njeguje antirusko raspoloženje, „gdje na Ruse gledaju sa istim animozitetom kakvim Srbi gledaju na Turke“.
Istoričar prof. dr Aleksandar Raković istakao je da je ukrajinsku krizu, koja je prerasla u oružani sukob, uzrokovala SAD pokušajem da instalira svoje nuklearno naoružanje kod grada Harkova, blizu granice sa Rusijom, pri čemu su „očigledno podcijenili spremnost Rusije da brani svoje legitimne interese“.
Hrišćanstvo i/ili književnost Na sesiji na temu „Vjera Knjige: hrišćanstvo i književnost“ mr Romilo Knežević , doktorant na univerzitetu u Oksfordu, istakao je da se ljudsko stvaralaštvo, uključujući i književnost i umjetnost, ne može teološki opravdati „samo ako se Bog shvata na teistički način, odnosno da njegova svemoć ne ostavlja prostor slobode za čovjeka“.
mr Romilo Knežević„Samim tim ni najljepši cvjetovi ljudskog stvaranja Bogu nisu potrebni. Ali ako pojam božanske svemoći protumačimo na načina da Bog želi punog dijaloškog partnera u čovjeku – onda i Bog očekuje od čovjeka da ga iznenadi i obogati svojim stvaralaštvom. Ljudsko stvaralaštvo je Božiji poziv čovjeku - moramo da shvatimo da i kultura može biti kultna djelatnost, religijska djelatnost“, istakao je Knežević.
Moderator sesije mr Oleg Soldat, asistent na Filozofskom fakultetu u Banjaluci, smatra da u svjetskoj literaturi postoje stvaraoci čije djelo doseže visoko u traganju za odgovorima iz sfere teološkog, te da su po tom aspektu naistaknutija imena - Dostojevski na Istoku i Džojs na Zapadu.
mr Oleg Soldat„Posle njih nema više smisla pisati roman. Obojica dosežu do teologije - jedan na svoj jezuitski, katolički i irski način, drugi na svoj pravoslavni, mistični i ruski. Mene blago iritira to što smo se mi 'uhvatili' samo za Dostojevskoga - zato što ga je naš veliki vladika Atanasije 'pokrstio' preko oca Justina - i samo pričamo o njemu. U gimnaziji djeca više ne čitaju Dostojevskog. A što se Džojsa tiče, mislim da bi zadatak teološkog 'raspakivanja' uopšte zapadne književnosti bio poduhvat koji ne bi završili za narednih 50 godina, još pod uslovom da na tome radimo svaki dan“, smatra Soldat, dodajući da je na sesiji bilo burnih nesporazuma „sa profesorima starijeg kadra, sa kojima mlađi nisu na istom frontu, zbog čega ni ključna pitanja odnosa hrišćanstva i književnosti nisu mogla dobiti odgovore“.
R.S.
