„Živeti je - s orlovima ratovati,

 pisati je na strašni sud sebe sam izvoditi“

 

Ova Ibzenova posveta jednom prijatelju, može se, mirne duše, primeniti na velikana švedske književnosti, rođenog pre 170 godina.

Priredio: Vladimir Putnik, reditelj i teatrolog

Glumac sa tolikom tremom da je jedva govorio na pozornici, na sreću propali hirurg, stručnjak za kineski jezik, novinar, slikar i šta sve ne još – August Strindberg bio je razdiran unutrašnjim demonima, poreklom koga se stideo, neuspešnim brakovima pa i pokušajem samoubistva.

Krik uznemirene duše izrazio je u proznoj i stihovanoj verziji „GOSPODARA OLAFA“, u kojoj je ropstvo ljudskog duha prikazao kao proizvod surovog društva i muškarčevog neprijatelja –žene, pa bila ona majka, supruga ili ljubavnica!  To isto društvo mu se odmah osvetilo nazvavši ga „neurotičnim cinikom“!

 Norveški pisac i kritičar Helge Krog, u svom eseju, analizirao je mehanizme odbrane tog „uzornog građanskog društva“ od napada radikalnih pisaca kao što su Strindberg, Ibzen, Bajron i drugi. On kaže:

„U početku ti buntovnici bivaju prećutani, otpisani sleganjem ramena! Kada to ne uspe, dolazi faza u kojoj se ne biraju sredstva da se pisac slomije: izvrtanje činjenica, šikaniranje, ogovaranje, ekonomski pritisci, zaplene, čak i zatvor. To može da potraje i tridesetak godina, a to je ustvari period trijumfa dotičnog pisca! On tada stvara, on stiče ime! Kada 'uzorno društvo' primeti da iza imena pisca sada stoje ugled, novac i uticaj – ono menja taktiku, jer bi provlačenje pisca kroz blato sada delovalo kao reklama. Zato ga jednostavno usvajaju, bolje reći „usisavaju“ i ako nisu mogli da ga uguše stiskom ruku oko vrata – sada ga guše zagrljajem. Više se ne govori o piščevim ekstremnim namerama i sumnjivim tendencijama već o – estetici!  Upućuju mu se aplauzi, pozorišta ga igraju, izdaju se njegova popularna izdanja, itd. I kad se kaže za jednog pisca da se konačno probio, to onda najčešće znači da je razoružan, neutralisan, bezopasan po  'uzorno društvo' i sada spreman da se upotrebi protiv nekog mladog buntovnog i radikalnog pisca!“

Svaka sličnost sa sadašnjim književnim prilikama je zlurado – namerna!